Shqipëria ka mbetur prej vitesh një vend me potencial të madh për investime të huaja, por me shfrytëzim të pjesshëm. Në këtë artikull do të analizojmë më nga afër trendet kryesore mbi investimet e huaja në Shqipëri. Ligji i vitit 1993, i cili ende është dokumenti kryesor ligjor në këtë fushë, u hartua në rrethana krejtësisht të ndryshme nga ato të sotme. Shumë investitorë të huaj e gjejnë veten mes një sistemi që u jep garanci në letër, por pengesash konkrete në terren.
Gjatë vitit 2026, tabloja po ndryshon. Qeveria shqiptare ka nisur hartimin e një ligji të ri të unifikuar për investimet, i cili pritet të zëvendësojë si ligjin e vitit 1993 ashtu edhe ligjin për investimet strategjike, afati i të cilit mbaron më 31 dhjetor 2026. Ndryshimet parashikuese përfshijnë mundësinë e blerjes së tokës nga të huajt, trajtim të barabartë mes investitorëve vendas dhe të huaj, si dhe mekanizma kontrollues për investimet në sektorë kritikë.
Ky artikull shpjegon çfarë garanton kuadri aktual ligjor, ku ndesh ai me realitetin, cilët sektorë janë më tërheqës për investitorët, rolin e marrëveshjeve tatimore dhe konkretisht çfarë po ndryshon me reformën e re.
Garancitë që ofron ligji aktual
Diritto nr. 7764, datë 2.11.1993 “Për investimet e huaja” është i shkurtër, por konceptualisht i qartë. Ai lejon investimin e huaj pa asnjë autorizim paraprak dhe e trajton investitorin e huaj në të njëjtin nivel me atë vendas.
Investitorit të huaj i garantohen tre të drejta kyçe. E para është mbrojtja ndaj shpronësimit pa kompensim të drejtë dhe të menjëhershëm, të llogaritur sipas vlerës së tregut dhe të transferueshëm në monedhë të konvertueshme. E dyta është e drejta për të transferuar jashtë Shqipërisë të gjitha fitimet dhe kapitalin e investuar. E treta është e drejta për t’iu drejtuar arbitrazhit ndërkombëtar në rast konflikti me autoritetet shqiptare, përfshirë Qendrën ICSID në Uashington.
Ligji njeh gjithashtu të drejtën e investitorit të huaj për të punësuar shtetas të huaj, për të disponuar pasuri të tundshme, për të përfituar nga mbrojtja e pronës intelektuale dhe për të kryer çdo veprimtari ekonomike të lejuar nga legjislacioni shqiptar.
Pika më e fortë e ligjit mbetet dispozita e arbitrazhit ndërkombëtar. Kjo i jep investitorit neutralitet real në rast mosmarrëveshje me shtetin, gjë që është e rrallë në ligjet kombëtare të vendeve në zhvillim dhe është njëri prej arsyeve kryesore pse shumë investitorë ende gëzojnë mbrojtje formale edhe nën ligjin e vjetër.
Kur ligji ndeshet me realitetin
Megjithëse në letër ligji duket liberal dhe i favorshëm, praktika tregon një pamje ndryshe. Investitorët hasin vështirësi nga momenti i parë i regjistrimit.
Proceset burokratike janë të gjata dhe nuk janë të standardizuara. Institucionet shtetërore nuk komunikojnë me njëra-tjetrën në kohë reale. Një investitor që aplikon për leje ndërtimi mund të përballet me pengesa nga bashkia për shkak të një dokumenti që QKB e ka pranuar pa problem.
Pasiguria fiskale është pengesë tjetër e rëndësishme. Ligji i investimeve nuk i adreson aspektet tatimore, por këto ndikojnë drejtpërdrejt në vendimmarrjen e investitorit. Lehtësirat tatimore për sektorë si IT-ja, turizmi apo energjia e rinovueshme jepen shpesh për periudha të kufizuara dhe nuk janë të garantuara në afatgjatë. Ndryshimet e shpeshta të legjislacionit tatimor dhe interpretimet kontradiktore nga administrata tatimore krijojnë pasiguri reale.
Mungon gjithashtu një strukturë e dedikuar për ndjekjen dhe lehtësimin e investimeve. Shqipëria nuk ka një sportel të unifikuar funksional për investitorët e huaj dhe asnjë institucion nuk merr përsipër ta ndjekë një projekt investimi nga fillimi deri në fund. Investitorët enden midis zyrave të ndryshme, me dokumenta që paraqiten disa herë dhe që trajtohen ndryshe nga bashki të ndryshme.
Nëse jeni investitor i huaj ose po konsideroni të hapni aktivitet në Shqipëri, mund t’ju ndihmojmë të navigoni procedurat nga regjistrimi deri te deklarimet. Konsulta e parë është falas.
Sektorët ku investitorët janë më aktivë
Turismo
Mbetet sektori më i spikatur. Investimet e huaja janë përqendruar kryesisht në strukturat akomoduese në jug të vendit, zonat e mbrojtura dhe qytetet historike si Gjirokastra e Berati. Avantazhet janë çmimet ende konkurruese të pronës dhe potenciali i madh i zhvillimit. Problemi kryesor qëndron te infrastruktura e dobët, titujt e pasigurt të pronësisë dhe vonesat për lejet mjedisore.
Ligji i ri i Maleve, i cili ka hyrë në fuqi në periudhën 2025-2026, ofron 10 vjet pa taksa për investimet në turizëm malor. Kjo ka hapur mundësi konkrete, veçanërisht për investitorë me projekte të vogla e të mesme që synojnë zona rurale.
Energjia e rinovueshme
Sshtë sektori me rritje më të shpejtë. Shqipëria ka nisur skema konkurrence për parqe diellore dhe me erë. Interesi i investitorëve ndërkombëtarë është i qartë, ndërkohë që kapaciteti administrativ për menaxhimin e projekteve strategjike mbetet çështje e hapur.
Teknologjia dhe shërbimet IT
Po tërheqin gjithnjë e më shumë vëmendje falë kostove të ulëta të punës dhe lehtësirave tatimore për ndërmarrjet teknologjike. Për të kthyer këtë interes në investime të mëdha, nevojitet rritje e kapacitetit akademik dhe krijim i hapësirave të dedikuara për zhvillim teknologjik.
Roli i marrëveshjeve tatimore
Rrjeti i marrëveshjeve për shmangien e tatimit të dyfishtë është njëri prej instrumenteve më konkrete që ndihmon investitorët e huaj. Shqipëria ka nënshkruar dhe ratifikuar mbi 43 marrëveshje të tilla me shtete të ndryshme, përfshirë Italinë, Greqinë, Gjermaninë, Turqinë, Francën, Austrinë, Holandën dhe shumë vende të tjera të BE-së, Azisë dhe Lindjes së Mesme.
Këto marrëveshje ulin normat e tatimit në burim për dividentët, interesat dhe shërbimet, dhe lejojnë një ndarje më të drejtë të taksimit ndërmjet shtetit shqiptar dhe shtetit të origjinës së investitorit.
Për shembull, një kompani italiane me degë në Shqipëri që shpërndan fitime për kompaninë mëmë, sipas marrëveshjes dypalëshe, paguan 5% tatim në burim e jo 8% si norma standarde. Kjo ndikon drejtpërdrejt në leverdishmërinë e investimit.
Nga janari 2026, procedurat e aplikimit të marrëveshjeve po kalohen gradualisht në format elektronik sipas Udhëzimit Nr. 15, datë 8.7.2025. Çdo investitor duhet të dorëzojë dokumentacionin justifikues pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve brenda vitit kalendarik pasues vitit kur u kryen transaksionet.
Çfarë po ndryshon në 2026
Ky është seksioni më i rëndësishëm i këtij artikulli. Kuadri ligjor për investimet e huaja po kalon ndryshimin më të madh që nga viti 1993.
Ligji i ri i unifikuar i investimeve
Ligji aktual për investimet strategjike, i miratuar në 2015 me afat 3-vjeçar dhe i shtrirë vazhdimisht, i mbaron afati definitivisht më 31 dhjetor 2026. Qeveria ka zgjedhur të mos e zgjasë edhe një herë, por të hartojë një ligj të ri të unifikuar. Ky ligj do të përfshijë si investimet vendase ashtu edhe ato të huaja nën të njëjtën ombrellë ligjore, duke hequr avantazhin e veçantë historik të investitorit të huaj dhe duke garantuar trajtim të barabartë për të gjithë.
E drejta e pronësisë mbi tokën
Projektligji i ri parashikon ndryshim me ndikim praktik të madh. Ligji i vitit 1993 nuk u jep investitorëve të huaj të drejtën e pronësisë mbi tokën në territorin e Shqipërisë. Kjo ka qenë pengesë reale veçanërisht në bujqësi dhe turizëm. Ligji i ri pritet ta zgjidhë këtë çështje, duke lejuar blerjen e tokës nga të huajt me kufizime të caktuara në sektorë të ndjeshëm.
Kontrolli i investimeve në sektorë kritikë
Paralel me liberalizimin, ligji i ri parashikon një mekanizëm kontrolli për investimet e huaja në sektorë strategjikë. Investimet që prekin infrastrukturën publike kritike si energjia, transporti dhe rrjetet dixhitale, ose teknologjitë me përdorim të dyfishtë, do t’i nënshtrohen një procesi vlerësimi shtetëror. Kjo është praktikë standarde e BE-së dhe synon të mbrojë interesat kombëtare pa penguar investimet e vlefshme.
Perché è importante agire subito
Periudha ndërmjet hartimit të ligjit të ri dhe hyrjes së tij plotësisht në fuqi është zakonisht periudha me më shumë paqartësi. Investitorët që veprojnë tani kanë avantazhin e strukturimit të investimit sipas kuadrit aktual, ndërkohë që monitorojnë ndryshimet.
Për investitorët e huaj tashmë aktivë në Shqipëri, ky është moment i mirë për të rishikuar strukturën tatimore dhe ligjore të kompanisë. Nëse keni pasuri të paluajtshme, marrëveshje shërbimi me partnerë të huaj ose plane zgjerimi, ndryshimet ligjore mund të hapin mundësi të reja por edhe të krijojnë detyrime shtesë nëse nuk planifikohen me kohë.
Domande frequenti
Çfarë garanton ligji shqiptar për investitorët e huaj?
Legge n. 7764/1993 garanton trajtim të barabartë me investitorët vendas, mbrojtje ndaj shpronësimit të pajustifikuar, të drejtën e transferimit të lirë të fitimeve jashtë vendit dhe akses në arbitrazh ndërkombëtar në rast konflikti me shtetin.
A mund të blejë pronë një i huaj në Shqipëri?
Sipas ligjit aktual, investitorët e huaj nuk kanë të drejtën e pronësisë mbi tokën. Projektligji i ri, i cili pritet të hyjë në fuqi pas dhjetorit 2026, parashikon ndryshimin e kësaj dispozite dhe mundësinë e blerjes me kufizime të caktuara në sektorë të ndjeshëm.
Cilët sektorë ofrojnë lehtësi tatimore për investitorët e huaj?
Sektorët kryesorë janë IT-ja dhe teknologjia, energjia e rinovueshme dhe turizmi. Ligji i ri i Maleve ofron 10 vjet pa taksa për investime në turizëm malor. Lehtësirat ndryshojnë sipas sektorit dhe vëllimit të investimit.
A duhet kontabilist lokal nëse hap kompani si i huaj?
Po. Çdo kompani e regjistruar në Shqipëri ka detyrim ligjor për kontabilitet sipas standardeve kombëtare dhe deklarata tatimore periodike, pavarësisht nacionalitetit të pronarëve. Prania e një këshilltari lokal është e domosdoshme për të shmangur gjobat dhe interpretimet e gabuara.
Si zbatohet marrëveshja tatimore ndërmjet dy vendeve?
Tatimpaguesi duhet të dorëzojë pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve dokumentacionin justifikues brenda vitit kalendarik pasues vitit kur u kryen transaksionet. Nga janari 2026 procedurat po kalohen gradualisht në format elektronik sipas Udhëzimit Nr. 15, datë 8.7.2025.