Investimet e huaja në Shqipëri, ligji në fuqi dhe çfarë ndryshon në 2026

Investimet e huaja në Shqipëri mbështeten që prej vitit 1993 te i njëjti ligj themelor. Realiteti i tregut ka ndryshuar shumë që atëherë. Ligji nr. 7764, datë 2.11.1993 “Për investimet e huaja” u hartua në kushte krejt të ndryshme nga ato të sotme. Sot qeveria po përgatit një ligj të ri të unifikuar. Ai do të zëvendësojë edhe ligjin për investimet strategjike, afati i të cilit mbaron më 31 dhjetor 2026.

Ky artikull shpjegon çfarë garanton sot kuadri ligjor në fuqi. Shikon edhe ku ndeshet ai me praktikën, cilët sektorë tërheqin më shumë investitorë dhe si ndihmojnë marrëveshjet tatimore dypalëshe. Në fund jepet gjendja e reformës së re deri më sot.

Garancitë ligjore për investimet e huaja në Shqipëri

Ligji nr. 7764, datë 2.11.1993 “Për investimet e huaja” është i shkurtër, por konceptualisht i qartë. Ai lejon investimin e huaj pa asnjë autorizim paraprak. E trajton investitorin e huaj në të njëjtin nivel me atë vendas.

Investitorit të huaj i garantohen dy të drejta kyçe, të njohura shprehimisht nga ligji. E para është mbrojtja ndaj shpronësimit ose shtetëzimit, direkt ose tërthorazi. Përjashtohen vetëm rastet e veçanta në interes publik dhe sipas ligjit. E dyta është e drejta për të transferuar jashtë Shqipërisë kapitalin dhe kontributet në natyrë, me përjashtimet eventuale që parashikon vetë ligji.

Ligji njihet gjerësisht edhe si bazë për aksesin e investitorit të huaj te arbitrazhi ndërkombëtar. Në rast konflikti me autoritetet shqiptare, investitori mund t’i drejtohet Qendrës ICSID në Uashington, pasi Shqipëria është shtet anëtar i konventës përkatëse që nga viti 1991. Kjo dispozitë i jep investitorit neutralitet real në rast mosmarrëveshje me shtetin, diçka e rrallë në ligjet kombëtare të vendeve në zhvillim.

Ligji njeh gjithashtu disa të drejta të tjera. Investitori i huaj mund të punësojë shtetas të huaj, të disponojë pasuri të tundshme dhe të përfitojë nga mbrojtja e pronës intelektuale. Mund të kryejë çdo veprimtari ekonomike të lejuar nga legjislacioni shqiptar.

Kur ligji ndeshet me realitetin

Në letër ligji duket liberal dhe i favorshëm. Praktika tregon një pamje ndryshe. Investitorët hasin vështirësi që në momentin e parë të regjistrimit të biznesit.

Proceset burokratike janë të gjata dhe jo gjithmonë të standardizuara. Institucionet shtetërore nuk komunikojnë gjithmonë me njëra-tjetrën në kohë reale. Një investitor që aplikon për leje ndërtimi mund të përballet me pengesa nga bashkia, edhe kur QKB e ka pranuar tashmë të njëjtin dokument pa problem.

Pasiguria fiskale është pengesë tjetër e rëndësishme. Vetë ligji i investimeve nuk i adreson aspektet tatimore, por ato ndikojnë drejtpërdrejt në vendimmarrjen e investitorit. Lehtësirat tatimore për sektorë si IT-ja, turizmi apo energjia e rinovueshme jepen shpesh për periudha të kufizuara. Ato nuk janë të garantuara afatgjatë, dhe ndryshimet e shpeshta të legjislacionit tatimor krijojnë pasiguri shtesë.

Mungon gjithashtu një sportel i vetëm funksional që ndjek një projekt investimi nga fillimi deri në fund. Investitorët enden shpesh midis zyrave të ndryshme. Dokumentet paraqiten disa herë dhe trajtohen ndryshe nga bashki të ndryshme.

Sektorët ku investimet e huaja janë më aktive

Investitorët e huaj që bëjnë regjistrimin e biznesit në Shqipëri janë përqendruar deri tani te tri sektorë kryesorë.

Turizmi

Mbetet sektori më i spikatur. Investimet janë përqendruar kryesisht te strukturat akomoduese në jug të vendit, te zonat e mbrojtura dhe te qytetet historike si Gjirokastra e Berati. Avantazhet janë çmimet ende konkurruese të pronës dhe potenciali i madh i zhvillimit. Problemi kryesor mbetet infrastruktura e dobët, titujt e pasigurt të pronësisë dhe vonesat për lejet mjedisore.

Paketa e re e ligjeve për zonat malore u miratua dhe u botua në Fletoren Zyrtare në 2025. Ajo ofron deri në 10 vjet përjashtim nga disa taksa, për një numër të kufizuar subjektesh që investojnë në turizëm malor. Kjo ka hapur mundësi konkrete, veçanërisht për investitorë me projekte të vogla e të mesme që synojnë zona rurale.

Energjia e rinovueshme

Është sektori me rritjen më të shpejtë. Shqipëria ka nisur skema konkurrence për parqe diellore dhe me erë. Interesi i investitorëve ndërkombëtarë është i qartë. Kapaciteti administrativ për menaxhimin e projekteve strategjike mbetet megjithatë çështje e hapur.

Teknologjia dhe shërbimet IT

Po tërheqin gjithnjë e më shumë vëmendje, falë kostove të ulëta të punës dhe lehtësirave tatimore për ndërmarrjet teknologjike. Për ta kthyer këtë interes në investime të mëdha, nevojitet rritje e kapacitetit akademik. Nevojiten edhe hapësira të dedikuara për zhvillim teknologjik.

Roli i marrëveshjeve tatimore

Rrjeti i marrëveshjeve për shmangien e tatimit të dyfishtë është një nga instrumentet më konkrete që ndihmon investitorët e huaj. Shqipëria ka nënshkruar dhe ratifikuar rreth 40 marrëveshje të tilla me shtete të ndryshme. Ndër to janë Italia, Greqia, Gjermania, Turqia, Franca, Austria dhe Holanda, bashkë me shumë vende të tjera të Bashkimit Europian, Azisë dhe Lindjes së Mesme.

Këto marrëveshje mund të ulin normat e tatimit në burim mbi dividentët, interesat dhe honorarët, krahasuar me normat standarde shqiptare. Lejojnë edhe një ndarje më të qartë të së drejtës për të tatuar, mes shtetit shqiptar dhe shtetit të origjinës së investitorit. Norma e saktë e uljes ndryshon nga marrëveshja në marrëveshje. Verifikohet gjithmonë në tekstin e aktit përkatës, jo me supozim.

Nga janari 2026, procedurat e aplikimit po kalohen gradualisht në format elektronik. Rregulli vjen nga Udhëzimi nr. 15, datë 8.7.2025. Çdo investitor duhet të dorëzojë dokumentacionin justifikues pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve. Afati është brenda vitit kalendarik pasues vitit kur u kryen transaksionet.

Çfarë po ndryshon deri në fund të 2026

Kuadri ligjor për investimet e huaja po kalon ndryshimin më të madh që nga viti 1993. Deri më 5 tetor 2026, asnjë nga ndryshimet e mëposhtme nuk është miratuar ende nga Kuvendi. Janë ende projekte në proces, jo rregulla në fuqi.

Ligji i ri i unifikuar i investimeve

Ligji aktual për investimet strategjike ka afat deri më 31 dhjetor 2026. Sipas njoftimeve zyrtare të vitit 2026, ai nuk do të zgjatet më. Qeveria po përgatit një ligj të ri të unifikuar. Ai do të përfshijë si investimet vendase, ashtu edhe ato të huaja, nën të njëjtën ombrellë ligjore. Kjo heq avantazhin e veçantë historik të investitorit të huaj dhe synon trajtim të barabartë për të gjithë. Deri më sot, projektligji mbetet në fazë konsultimi, pa datë zyrtare miratimi.

E drejta e pronësisë mbi tokën

Ligji i vitit 1993 nuk u jep investitorëve të huaj të drejtën e pronësisë mbi tokën në Shqipëri. Kjo ka qenë pengesë reale, veçanërisht në bujqësi dhe turizëm. Projektligji i ri synon ta adresojë këtë çështje, me mundësi blerjeje nën kufizime të caktuara në sektorë të ndjeshëm. Dispozita përfundimtare nuk është bërë ende publike në formë të miratuar.

Kontrolli i investimeve në sektorë kritikë

Paralel me liberalizimin e synuar, projektligji i ri parashikon një mekanizëm kontrolli. Ai prek investimet e huaja në sektorë strategjikë, si energjia, transporti dhe rrjetet dixhitale, ose teknologjitë me përdorim të dyfishtë. Këto investime do t’i nënshtrohen një procesi vlerësimi shtetëror. Kjo është praktikë e njohur në vendet e Bashkimit Europian dhe synon të mbrojë interesat kombëtare, pa penguar investimet e vlefshme.

Pse ka rëndësi të veproni tani

Periudha ndërmjet hartimit të ligjit të ri dhe hyrjes së tij në fuqi është zakonisht periudha me më shumë paqartësi. Investitorët që veprojnë tani kanë avantazhin e strukturimit të investimit sipas kuadrit aktual. Në të njëjtën kohë, mund të monitorojnë ndryshimet në vazhdim.

Për investitorët e huaj tashmë aktivë në Shqipëri, ky është moment i mirë për të rishikuar strukturën tatimore dhe ligjore të kompanisë. Ndryshimet ligjore mund të hapin mundësi të reja. Mund të krijojnë edhe detyrime shtesë, nëse nuk planifikohen me kohë. Kjo vlen veçanërisht kur keni pasuri të paluajtshme, marrëveshje shërbimi me partnerë të huaj ose plane zgjerimi.

Pyetje të shpeshta

Çfarë garanton ligji shqiptar për investitorët e huaj?

Ligji nr. 7764/1993 garanton trajtim të barabartë me investitorët vendas. Jep mbrojtje ndaj shpronësimit të pajustifikuar dhe të drejtën e transferimit të lirë të kapitalit dhe fitimeve jashtë vendit. Investitori i huaj ka gjithashtu akses te arbitrazhi ndërkombëtar, në rast konflikti me shtetin.

A mund të blejë pronë një i huaj në Shqipëri?

Sipas ligjit aktual, investitorët e huaj nuk kanë të drejtën e pronësisë mbi tokën. Projektligji i ri, ende në fazë konsultimi më 5 tetor 2026, parashikon ndryshimin e kësaj dispozite. Do të vijë me kufizime të caktuara në sektorë të ndjeshëm, por asnjë datë miratimi nuk është bërë publike.

Cilët sektorë ofrojnë lehtësi tatimore për investitorët e huaj?

Sektorët kryesorë janë turizmi, energjia e rinovueshme dhe teknologjia. Paketa e ligjeve për zonat malore ofron deri në 10 vjet përjashtim nga disa taksa, për investime në turizëm malor. Lehtësirat ndryshojnë sipas sektorit dhe vëllimit të investimit, dhe verifikohen rast pas rasti.

A duhet kontabilist lokal nëse hap kompani si i huaj?

Po. Çdo kompani e regjistruar në Shqipëri ka detyrim ligjor për kontabilitet sipas standardeve kombëtare. Ka detyrim edhe për deklarata tatimore periodike, pavarësisht nacionalitetit të pronarëve. Prania e një këshilltari lokal ndihmon të shmangen gjobat dhe interpretimet e gabuara të afateve.

Si zbatohet marrëveshja tatimore ndërmjet dy vendeve?

Tatimpaguesi duhet të dorëzojë dokumentacionin justifikues pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve. Afati është brenda vitit kalendarik pasues vitit kur u kryen transaksionet. Nga janari 2026, procedurat po kalohen gradualisht në format elektronik, sipas Udhëzimit nr. 15, datë 8.7.2025.