The 2025 parliamentary elections in Albania are approaching, and with them attention has turned to the potential impact on the business climate. Small and medium-sized enterprises (SMEs) make up about 99.951 TP3T of all enterprises in place, serving as the main pillar of employment and economic development. Thus, any change in fiscal and tax policies after the elections directly affects this category. Below, we analyze the current state of fiscal policies for SMEs, the main economic promises in the election programs of the major parties, and the expectations of entrepreneurs themselves for the post-election period.
Current State of Fiscal Policies for BVM
The current income tax regime for small businesses
For several years, Albania has implemented tax relief policies for small businesses. Currently, the corporate income tax is 0% for all taxpayers with annual revenues up to fourteen million leka. This means that a majority of small businesses pay no tax at all on their business profits. Above this threshold, businesses are classified as large and pay corporate income tax at a rate. 15% on their profits.
Value Added Tax
Another pillar of fiscal policy is VAT (Value Added Tax (VAT)Not all businesses are required to calculate and pay VAT; there is an annual turnover threshold above which this obligation takes effect. Currently, the VAT registration threshold is 10 million lekë per year. This means that businesses with annual turnover below this amount are exempt from VAT (they do not have to add VAT to their sales or file VAT returns). The standard VAT rate It is 20%.
Shumë biznese të vogla (dyqane të lagjes, zejtarë, etj.) përfitojnë nga ky përjashtim, i cili u kursen atyre si pagesën e tatimit ashtu edhe burokracinë e deklarimit mujor. Vlen të theksohet se ky prag ka ndryshuar disa herë vitet e fundit, p.sh. në 2018 u ul përkohësisht në 2 milionë lekë dhe më pas, nga janari 2021, u rrit në 10 milionë lekë. Luhatje të tilla në pragun e TVSH-së tregojnë njëfarë paqëndrueshmërie në politikat fiskale, çka është një pikë shqetësimi për bizneset që preferojnë rregulla afatgjata e të parashikueshme.
Individual income tax and contributions
For Income from employmentThe progressive tax rates that apply are 13% and 23%. For low-income employees, the tax burden is reduced by lowering the taxable base (gross wage) by a specified amount provided for in Article 22 of the law, instead of applying a 0% rate to a certain pay segment.
- For annual employment income up to 2,040,000 ALL (equivalent to 170,000 ALL/month), a 13% tax rate applies.
- For annual employment income above 2,040,000 ALL, a 23% tax rate applies.
On the other hand, social security and health insurance contributions, which are mandatory for both the employer and the employee, have rates of their fixed (e.g., 15.1% employer contributions and 9.5% employee contributions). These payroll taxes also affect small businesses, because rising labor costs can be challenging for them, especially when the minimum wage is increased by government decree. Currently, the monthly minimum wage in the country has been raised to 40,000 lek (about €340) and is expected to increase further in the coming years, which will proportionally raise the contributions businesses pay for their employees.
General business climate
Përtej normave tatimore, klima e biznesit përcaktohet edhe nga faktorë si burokracia, formalizimi dhe konkurrenca. Vitet e fundit qeveria ka ndërmarrë reforma për të lehtësuar procedurat dhe luftuar informalitetin. Një shembull është projekti i “fiskalizimit”, i cili dixhitalizoi lëshimin e faturave dhe dokumentacionin tatimor, tashmë çdo shitje/faturë regjistrohet elektronikisht pranë autoriteteve tatimore në kohë reale. Kjo rrit transparencën dhe vështirëson evazionin fiskal, por nga ana tjetër ka shtuar kosto teknologjike dhe operacionale për bizneset e vogla (për pajisje fiskale, programe kompjuterike, internet të vazhdueshëm, etj.).
Likewise, the tax administration has intensified on-site inspections to combat informality. Small businesses often complain that tax inspections can be frequent and selective, adding uncertainty. However, international reports also highlight the positive side: Albania has made improvements in several dimensions of the business environment, such as the regulatory framework for SMEs, the operating environment, and public procurement, although there is still work to be done in areas like financing and innovation.
Current challenges for BVMs
Despite tax incentives, many BMVs in Albania have encountered difficulties in recent years. According to a study Finally, the lack of investment, financial support, and unfair competition are among the main reasons why a large number of small and medium-sized businesses are facing serious difficulties, even to the point of shutting down their operations. Many enterprises of this size suffer from limited access to bank credit (banks consider SMEs high-risk and often demand unaffordable collateral).
Even government programs or donors offer grants and funds to NGOs, but experts vënë në dukje se përhapja e informacionit dhe aksesimi i këtyre skemave nuk është efektiv, shpesh sipërmarrësit e vegjël nuk i marrin vesh në kohë mundësitë që ofrohen. Për më tepër, stabiliteti fiskal është cilësuar si një mungesë nga vetë sipërmarrësit: “The first challenge is sustainability, and in that respect the fiscal incentives—or even the incentives provided by the government—are lacking. They have been almost nonexistent.”, says a small business owner. This implies that although formal, the 0% tax regime helps, businesses need a more stable environment and more active support (e.g., subsidies, training, or development policies) to flourish.
In this context, the 2025 elections are viewed with particular interest by the business community. Many hope that after the elections there will be either a continuation of the current successful policies or new reforms to support entrepreneurship. Below we see what the two main political forces have promised regarding the economy and business.
Economic Promises in the 2025 Election Platforms
This analysis focuses solely on the economic and entrepreneurial aspects of the election platforms, without delving into political or ideological debates. The goal is to understand what concrete changes small and medium-sized businesses can expect from each platform, in an impartial manner.
On the eve of the 2025 elections, the economy and the business climate occupy a central place in the campaigns of the major parties. Below are the key economic ideas and proposals of the Socialist Party (PS) and the Democratic Party (DP), dy forcat kryesore, me fokus tek masat fiskale, tatimore dhe nxitja e sipërmarrjes:
The main promises of the Socialist Party (PS):
- Increase in wages and purchasing power: The PS promises a significant increase in wages during the next term. For example, the minimum wage is set to reach €500 per month by 2026 (from around €400 currently) and the average wage in the economy is expected to reach €1,000. Public sector wage increases have also been promised, with the average teacher's salary targeted at €1,250 and doctors“ at up to €2,000. The goal is to increase citizens” well-being and domestic demand for goods and services, from which local businesses would also benefit (higher consumer spending means greater revenue for businesses). As an additional tax relief measure, the PS states that for the first 18 months of the minimum wage increase, the state will not impose any tax liability on the wage supplement. This can be interpreted as a "tax-free" period for the €100 increase in the minimum wage, to give businesses breathing room in covering the additional costs.
- Continuation of current tax policies (zero tax for small businesses): PS sinjalizon qartë vazhdimin e status quo-së fiskale për bizneset e vogla. Në programin ekonomik të shpallur si pjesë e nismës “Shqipëria 2030”, kryeministri Rama theksoi se deri në vitin 2029 nuk do të ketë ndryshime në tatimin e biznesit të vogël, ai do të vijojë të jetë 0%, ndërsa tatimi për bizneset e mëdha do të mbetet 15%%. Kjo është një garanci për stabilitet që i siguron BMV-të se nuk do të ketë rritje të papritur taksash mbi to për të paktën 4 vitet e ardhshme. Më tej, PS krenarisht thekson se Shqipëria është dhe do të vazhdojë të jetë “i vetmi vend në rajon me zero taksë për biznesin e vogël”. Ky regjim favorizues përfshin edhe faktin se pragu i xhiros që përcakton statusin “biznes i vogël” është rritur në ~140 mijë euro (nga 8 milionë lekë / ~55 mijë € më parë) dhe se TVSH-ja është hequr për bizneset e vogla me xhiro deri në 100 mijë €. Me fjalë të tjera, PS synon të mbajë të pandryshuara kufijtë aktualë të përjashtimit nga taksat, të cilat tanimë janë zgjeruar ndjeshëm pas reformave të viteve të fundit. Kjo është lajm i mirë për bizneset ekzistuese nën këto pragje, të cilat s’do të futen në skemë tatimore as TVSH-je së paku deri në vitin 2029.
- “Paqe fiskale”, Marrëveshje me biznesin për kontrollet dhe taksat: Një element inovativ në programin e PS është koncepti i quajtur “paqja fiskale e negociuar”. Sipas këtij propozimi, në mandatin e ri do të ofrohet një marrëveshje 3-vjeçare mes qeverisë dhe biznesit ku kompanive u ofrohet moskryerje e kontrolleve tatimoregjatë asaj periudhe, nëse bien dakord të deklarojnë dhe paguajnë një tatim të caktuar mbi fitimin. Konkretisht, thuhet se 15% tatim-fitimi do të paguhet mbi fitimin e deklaruar deri në nivelin e rritjes mesatare ekonomike, ndërsa mbi çdo fitim shtesë do të aplikohet tatim i reduktuar prej vetëm 5%. Kjo “Paqe fiskale” synon dy rezultate: (1) Lehtësim për bizneset, ato do të kenë sigurinë se nuk do të kenë kontrolle, inspektime apo gjoba arbitrare për 3 vjet, çka kursen kohë dhe para; (2) Nxitje për deklarimin e plotë të fitimeve, meqë fitimet shtesë tatohen me vetëm 5%, bizneset kanë më shumë arsye t’i deklarojnë ato në vend t’i fshehin. Kjo politikë nëse zbatohet, do të ishte një ndryshim i madh në marrëdhënien administratë tatimore, sipërmarrje, duke e zhvendosur nga kontrolli i rreptë tek besimi dhe bashkëpunimi. Sigurisht, mbetet për t’u detajuar se cilat biznese kualifikohen dhe si do të zbatohet në praktikë, por vetë ideja është mirëpritur nga shumë sipërmarrës si një alternativë inovative ndaj klimës aktuale të kontrolleve tatimore.
- Public investments and the promotion of priority sectors: Programi i PS përfshin vazhdimin e investimeve të mëdha infrastrukturore dhe mbështetjen e sektorëve kyç të ekonomisë, me synimin e krijimit të një klime të favorshme për biznes. Janë premtuar 700 km rrugë të reja, përfundimi i projekteve madhore si Korridori Adriatiko-Jonian dhe Korridori VIII, rindërtimi i hekurudhave (p.sh. linja Durrës, Prishtinë), si dhe investime strategjike si Porti i ri tregtar i Porto Romanos. Këto projekte pritet të hapin mundësi si për kompanitë e mëdha ashtu edhe për nën-kontraktorët e vegjël lokalë. Po ashtu, PS synon të fuqizojë sektorin e agroturizmit (me shtim të njësive agroturistike nëpër fshatra) dhe të rrisë prodhimin e energjisë diellore (synohet 30% e prodhimit energjetik nga dielli). Në bujqësi premtohet mbështetje për krijimin e kooperativave bujqësore dhe përpunimin e produkteve vendase, ndërsa në turizëm vazhdimi i politikave të promovimit të Shqipërisë si destinacion (PS e konsideron turizmin si një nga motorët kryesorë të rritjes). Edhe pse këto masa nuk janë drejtpërdrejt “tatimore”, ato ndikojnë klimën e biznesit: infrastruktura më e mirë ul kostot e transportit për BMV-të; turizmi i zhvilluar sjell më shumë klientë për bizneset lokale; projektet në energji mund të krijojnë treg për firmat e pajisjeve solare, instaluesit, etj. Pra, fokusimi i PS tek “zhvillimi i qëndrueshëm ekonomik” synon krijimin e një ambienti ku bizneset, përfshirë të voglat e të mesmet, të gjejnë më tepër mundësi për t’u rritur.
(Vlen të theksohet se Partia Socialiste nuk ka premtuar ulje të reja taksash, përveç vazhdimit të politikave ekzistuese lehtësuese për biznesin e vogël. Qasja e saj është më shumë drejt ruajtjes së stabilitetit fiskal dhe rritjes ekonomike përmes investimeve dhe rritjes së të ardhurave së popullatës. Kjo reflekton bindjen se skema aktuale e taksave, me zero për të vegjlit dhe progresive për individët, ka dhënë rezultatet e veta dhe duhet mbajtur në kursin e duhur.)
The main promises of the Democratic Party (DP):
- Introduction of a flat tax instead of progressive taxation: A major change proposed by the PD is the return to the flat tax. The PD declares its philosophy as a party of “low taxes and the flat tax” on income. This means that the tax on personal income (including wages, business profits, etc.) will be unified into a single rate for everyone, instead of being progressive (with different rates based on income as it is now). In fact, the PD has proposed a 10% rate of flat tax për shumicën e kategorive, që kujton politikën e “taksës 10%” të zbatuar në të kaluarën (2008-2013). Konkretisht, tatimi mbi fitimin e korporatave do të ulet nga 15% në 10% që në vitin e parë. Po ashtu, pritet që edhe tatimi mbi pagat dhe të ardhurat personale të unifikohet rreth kësaj norme të ulët (ende nuk është specifikuar përfundimisht, por tradicionalisht PD ka aplikuar 10% edhe për të ardhurat individuale). Sipas PD, heqja e progresivitetit do të forcojë shtresën e mesme dhe do të nxisë punën, ndërsa ulja e tatim-fitimit në 10% do të lërë më shumë para në duart e sipërmarrësve që ata t’i riinvestojnë në biznesin e tyre Kjo politikë pritet të mirëpritet nga bizneset e mesme dhe të mëdha që aktualisht paguajnë 15%, por për bizneset e vogla efekti direkt është i kufizuar (duke qenë se shumica e tyre sërish do të jenë nën pragun e tatimit edhe nëse skema e re aplikohet, shiko pikën tjetër).
- Radical relief for small businesses (zero taxes up to 18 million Lek): PD ka artikuluar një premtim të fuqishëm për zgjerimin e lehtësirave për BMV-të. Sipas përfaqësuesve të saj, çdo biznes me xhiro vjetore deri në 18 milionë lekë do të përjashtohet nga TVSH-ja dhe tatimi mbi të ardhurat. Kjo do të ishte një rritje e ndjeshme e kufirit aktual (10 milionë për TVSH dhe ~14 milionë për tatim-fitimin). Praktikisht, PD po propozon që edhe bizneset disi më të mëdha se “të voglat” e tanishme të trajtohen si të vogla për nga detyrimet: një biznes me xhiro 15 apo 17 milionë lekë (afërsisht 130-140 mijë euro) do të përjashtohej plotësisht nga taksat nëse ky plan zbatohet. Kjo masë synon t’u japë frymëmarrje një game më të gjerë biznesesh, për t’i nxitur të dalin nga informaliteti dhe të rriten pa barrë fiskale derisa të kapërcejnë një prag më të lartë. Gjithashtu, PD ka theksuar se edhe profesionistët e lirë do të përjashtohen nga taksat. Kjo përfshin p.sh. zejtarë, artistë, konsulentë apo profesionistë individualë (dentistë, avokatë, etj.) që operojnë me NIPT personal. Aktualisht, shumë prej tyre detyrohen të regjistrohen në TVSH sapo kalojnë 10 mln lekë xhiro ose të paguajnë tatim mbi të ardhurat nëse janë të vetëpunësuar; PD propozon t’ua heqë edhe atyre këto detyrime deri sa të kenë të ardhura vjetore nën 18 milionë lekë. Shembull konkret: Një dyqan rrobash me xhiro 15 milionë lekë në vit, sot paguan 20% TVSH mbi shitjet mbi 10 mln dhe në parim do paguante 15% tatim-fitimi mbi fitimin (nëse nuk do ishte përjashtuar nga ligji aktual deri 14 mln). Sipas skemës së PD, i njëjti dyqan nuk do të paguante asnjë prej këtyre taksave, çka do ta ndihmonte të ulte çmimet ose të investonte për t’u zgjeruar. Natyrisht, një politikë e tillë do të ulë të ardhurat afatshkurtra në buxhetin e shtetit, por PD beson se kjo humbje do të kompensohet nga rritja e numrit të bizneseve dhe formalizimi i atyre ekzistuese (taksa do të merreshin kur këto biznese të bëhen më të mëdha). Ky premtim e pozicionon PD-në qartësisht si pro-biznes i vogël, duke ofruar ndoshta lehtësinë më të madhe fiskale që është parë në programet zgjedhore shqiptare deri më sot.
- Tax cuts in specific sectors: Përveç skemës së përgjithshme, PD adreson edhe tatime specifike sektoriale. Një shembull është ulja e taksës së transferimit të pronës (një taksë që paguhet kur shet apo blen pasuri të paluajtshme, aktualisht 15% e fitimit kapital ose e vlerës së shitjes në disa raste). PD propozon ta ulë këtë taksë në vetëm 2% të vlerës për sektorin e ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme. Kjo synon të nxisë tregun e pronave dhe ndërtimin, duke ulur koston e transaksioneve. Kritikët mund ta shohin si favorizim të zhvilluesve të pasurive, por PD argumenton se ulja e taksës do të gjallërojë këtë sektor, do të rrisë numrin e transaksioneve dhe në fund do të gjenerojë më shumë të ardhura se sa tatimi i lartë aktual (parimi “taksa e ulët, bazë e gjerë”). Po kështu, PD flet për lehtësi për nxitjen e “Made in Albania”, që nënkupton politika fiskale ose subvencione për prodhuesit vendas që të rrisin eksportet apo të zëvendësojnë importet. Edhe pse pa detaje të plota, mund të imagjinohet ulje taksash doganore për lëndë të para, lehtësi TVSH-je për pajisje prodhimi, apo grante për bizneset prodhuese lokale.
- Fiscal code and policy sustainability: One point that the PD has strongly emphasized is the necessity of a new “Fiscal Code.” The idea is to draft a stable legal framework that defines the basic principles of the tax system, so that we don't have frequent changes with each annual budget. “We propose a fiscal code that establishes the basic rules under which businesses operate, providing stability and predictability for business.”said one of the PD's vice chairs. This will be accompanied by a “day-one agreement with business” on the new fiscal package, in order to build mutual trust between the new government and entrepreneurs. Such a code would include the introduction of a flat tax, the restructuring of VAT, and other tax elements, with the aim of eliminating arbitrary exemptions or preferential treatments that distort the market. The PD criticizes the fact that currently many sectors have tax exemptions or reductions (for example, some large businesses receive special status and pay no taxes for 10 years, or certain companies get VAT reimbursed, etc.) and promises to eliminate these clientelist exemptions. Instead, with a flat tax the taxpayer base is expanded, but everyone is treated the same. Businesses welcome the idea of simplifying and unifying the rules, provided they are not suddenly burdened with new taxes. The PD guarantees that its philosophy is one of “low taxes” and that the new fiscal code will institutionalize precisely this long-term philosophy.
- Competitiveness and consultation with business: In the PD's economic vision, in addition to taxes, improving the country's competitive climate is also important. The PD says it will fight monopoly and market abuses, creating a level playing field for all businesses. It has also promised that public consultations on economic policies will be meaningful, not merely formal. Thus, the voices of chambers of commerce, business associations, and entrepreneurs themselves will be genuinely taken into account when drafting laws or reforms. This follows criticism that fiscal laws are often changed without extensive consultation with interest groups. A PD government promises to put an end to this practice by institutionalizing a more transparent and collaborative relationship with the business community. This is expected to boost entrepreneurs' confidence and encourage them to invest more, confident that policies will not be unpredictable.
Overall, the Democratic Party is presenting a more aggressive platform on tax cuts and pro-business reforms. The substantial reduction in the tax burden aims to revive the economy by leaving money in the private sector, with the hope that this will create jobs and growth. However, the success of these measures must be evaluated in terms of their impact on the budget and whether there will be compensation for lost government revenues. For small and medium-sized businesses, the Democratic Party's proposals sound particularly attractive: lower taxes, less regulation, more stability.
What do the other political actors offer?
Përveç PS dhe PD, edhe parti më të vogla apo koalicione të reja kanë dalë me ide të tyre ekonomike, ndonëse fokusi i tyre kryesor nuk është domosdoshmërisht klima e biznesit. Koalicioni Euroatlantik, një forcë e re politike në këto zgjedhje, e ka vënë theksin tek politikat familjare dhe qeverisja e ndershme. Përfaqësuesi i tyre është shprehur se planifikojnë subvencionime për çiftet e reja në blerjen e shtëpisë së parë (financimin e 20 mijë çifteve), bonuse për fëmijët e lindur(deri 20,000 € për fëmijën e tretë) si dhe masa kundër korrupsionit si “Vettingu i Politikanëve”. Ky koalicion në fakt pranon se “nuk premtojmë dot ulje taksash, apo luftë korrupsioni” sa rivalët e mëdhenj, por fokusohen te mirëqenia sociale. Në aspektin fiskal ata përmendin një qasje interesante: pagesa e taksave të bëhet mbi bazë familjare dhe jo individuale ndonëse ky detaj nuk është ende i qartë se si do të zbatohej. Në përgjithësi, programet e forcave më të vogla nuk parashikojnë ndryshime drastike fiskale, shumë prej tyre mbështesin në parim taksat e ulëta dhe mbështetjen e biznesit, por nuk kanë propozuar masa konkrete si PS apo PD. Kjo do të thotë se zgjedhja midis alternativave kryesore ekonomike mbetet kryesisht midis qasjes “vazhdimësi me stabilitet” të PS-së dhe qasjes “ndryshim me taksa më të ulëta” të PD-së.
Entrepreneurs' Expectations After the 2025 Elections
Given the above promises, the question arises: What do entrepreneurs and small/medium-sized businesses themselves expect from the new government after 2025? Although each business has its own specifics, we can highlight some key general expectations often voiced by the business community:
- Fiscal Stability and Predictability: Kjo është ndoshta kërkesa numër një e çdo biznesi. Sipërmarrësit duan rregulla loje afatgjata dhe të qëndrueshme, në mënyrë që të planifikojnë investimet dhe zgjerimin e tyre me besim. Luhatjet e shpeshta në ligjet tatimore, siç ishte rasti me ndryshimin e pragut të TVSH-së disa herë, ose futja/heqja e taksave të reja brenda natës, krijojnë pasiguri dhe i bëjnë bizneset hezituese për të marrë vendime madhore. Për këtë arsye, çdo zotim për stabilitet është i mirëpritur. Si PS ashtu edhe PD adresojnë këtë pikë por në mënyra të ndryshme: PS premton status quo until 2029 (zero tax for the little ones and 15% for the big ones with no changes), while the PD promises a Tax Identification Number që do t’i japë qëndrueshmëri sistemit dhe s’do lejojë lëkundje të shpeshta. Të dyja qasjet synojnë një gjë, t’u tregojnë bizneseve se nuk do të kenë surpriza çdo vit. Nga perspektiva e një sipërmarrësi të vogël, edhe nëse politikat e reja pas zgjedhjeve nuk i sjellin atij ulje taksash, më e rëndësishme është që të mos ketë goditje të papritura (p.sh. rritje të kontributeve, taksa të reja lokale, tarifa shtesë) që mund të prishin llogaritë e tij. Në këtë kuptim, vazhdimësia e premtuar nga PS siguron që “nëse punët e tua shkojnë mirë tani, do të vazhdojnë njësoj”, kurse korniza ligjore e PD premton “një klimë më të qartë afatgjatë, pa zigzage”. Të dyja alternativat adresojnë shqetësimin kryesor të shprehur nga sipërmarrësit, “Fiscal sustainability… has been almost nonexistent.” siç thoshte sipërmarrësi i cituar më lart. Pas zgjedhjeve, bizneset presin që qeveria e re (cilado qoftë) të respektojë këto zotime për stabilitet dhe të mos bëjë ndryshime të menjëhershme që mund t’i tronditin ata. Për shembull, nëse vjen PD në pushtet dhe implementon taksën e sheshtë 10%, pritet që kjo të bëhet menjëherë dhe pastaj të mos ndryshohet sërish, në mënyrë që bizneset t’i përshtaten një herë e mirë sistemit të ri. Nëse rikonfirmohet PS, pritet që vërtet të mos prekë sistemin aktual sipas fjalës së dhënë dhe të vazhdojë me plane afatgjata deri 2030. Stabiliteti fiskalështë themeli mbi të cilin bizneset e vogla mund të ndërtojnë plane rritjeje, pa të, çdo planifikim bëhet kumar.
- More Friendly Tax Administration and Fair Enforcement: Një pritshmëri e rëndësishme lidhet me mënyrën e zbatimit të ligjeve tatimore, jo vetëm me përmbajtjen e tyre. Shumë shpesh, bizneset (sidomos të voglat) ankohen se mënyra e kontrollit tatimor është problematike: inspektime të shpeshta, gjoba të larta edhe për parregullsi të vogla, apo edhe kërkesa informale korruptive nga ndonjë inspektor i pandershëm. Këto shqetësime ndikojnë negativisht klimën e biznesit, pasi një pronar dyqani mund të ketë më shumë frikë nga “xhirollogaritë e papritura” që mund t’i dalin gjatë një kontrolli sesa nga vetë barra e tatimeve të rregullta. Pas zgjedhjeve, sipërmarrësit presin një qasje më edukative dhe bashkëpunuese nga administrata tatimore, në vend të asaj ndëshkuese. Premtimi i “paqes fiskale” nga PS pikërisht këtë adreson, eliminimin e kontrolleve rutinë për një farë kohe. Kjo, nëse realizohet, do t’i qetësonte ndjeshëm bizneset, të cilat mund të fokusohen te puna e tyre pa pasur frikën e inspektorit në derë. Nga ana tjetër, edhe pa këtë masë radikale, pritet që digjitalizimi i mëtejshëm (faturat elektronike, deklarimet online) të zvogëlojë kontaktin e drejtpërdrejtë mes biznesit dhe inspektorit, duke reduktuar mundësitë për abuzim apo interpretim subjektiv. Bizneset duan që kontrollet tatimore të jenë të drejta, profesionale dhe të orientuara te këshillimi, jo gjobat. Një pritshmëri konkrete është që administrata e re tatimore (drejtuesit e rinj pas zgjedhjeve) të fokusohet te evazorët e mëdhenj dhe kontrabanda, jo te shqetësimi i bizneseve të vogla për gabime pa dashje. Një klimë e qetë kontrollesh nënkupton që biznesi ndershëm nuk ndihet nën presion, ndërsa ai informal detyrohet të formalizohet nga përmirësimi i sistemeve. Edhe PD, ndonëse nuk ka një nismë specifike si “paqja fiskale”, me kodin e saj fiskal dhe uljen e taksave synon automatikisht të ulë edhe incentivën për evazion (kur tatimet janë të ulëta e të thjeshta, më pak biznese tentojnë t’i shmangin ato). Kjo duhet të përkthehet në më pak nevojë për kontrolle agresive. Në përgjithësi, sipërmarrësit shpresojnë që pas zgjedhjeve të ketë një “reset” në marrëdhënien me tatimet: një fillim i ri ku tatimorët i trajtojnë bizneset me respekt si partnerë që kontribuojnë në ekonomi, dhe bizneset u përgjigjen me deklarim korrekt. Shembull konkret: Një restorant i vogël familjar do të preferonte të merrte këshilla se si të mbante dokumentacionin e rregullt, sesa të ndëshkohej papritur për një faturë të gabuar. Nëse politika e re do të mundësojë që inspektori të vijë si “mentor” qoftë edhe një herë në vit, në vend që të vijë si “gjobvënës” disa herë, kjo do të shihet si sukses nga komuniteti i biznesit.
- Continuation (and expansion) of tax incentives: Duke qenë se bizneset e vogla tashmë gëzojnë 0% tatim-fitimi dhe përjashtim nga TVSH deri në një farë mase, ata natyrisht presin që këto lehtësi të vazhdojnë edhe pas zgjedhjeve. Do të ishte tronditës për ta nëse, për shembull, qeveria e re do të vendoste t’i rikthente bizneset e vogla nën regjimin tatimor normal. Fatmirësisht, të dyja forcat kryesore premtojnë të kundërtën: ruajtje ose edhe zgjerim të këtyre përjashtimeve. PS ka thënë qartë se regjimi me zero taksë për biznesin e vogël do mbetet i pandryshuar deri në 2029. PD shkon edhe më tej duke premtuar zgjerim të kufirit të “biznesit të vogël” deri 18 mln lekë xhiro. Kjo do të thotë se sipërmarrësit mund të kenë siguri që nuk do të taksohen deri sa biznesi i tyre të arrijë një përmasë disi më të madhe. Kjo siguri i nxit ata të rriten, ata nuk kanë frikë se mos kapërcimi i pragut iu sjell menjëherë një barrë të madhe fiskale. Për shembull, një prodhues i vogël ushqimesh me xhiro 12 mln lekë sot mund të hezitojë të shtojë kapacitetet sepse mbi 14 mln lekë do duhet të fillojë të paguajë tatim-fitimi; por nëse pragu shkon 18 mln lekë, ai ka edhe pak hapësirë të zgjerohet pa taksa. Pritshmëria është që cilado qeveri të dalë, të paktën të mos i përkeqësojë kushtet fiskale për BMV-të, por idealisht t’i përmirësojë. Nëse vjen PD, bizneset e vogla presin zbatimin e menjëhershëm të premtimit “zero taksa deri 18 mln”, kjo do t’i motivonte shumë prej tyre të deklarojnë të gjithë xhiron (sepse nuk do kenë frikë taksash sërish) dhe do t’u rriste fitimet neto. Nëse mbetet PS, presin që premtimi i mbajtur deri tani (zero tax <14 mln) të vazhdojë dhe ndoshta të shoqërohet me masa të tjera mbështetëse (PS për shembull ka folur edhe për fonde e grante për start-up-et e të rinjve, kreditim të butë për biznese inovative, etj., në planet e veta). Një tjetër aspekt janë taksat lokale dhe tarifat, shpesh bizneseve u duhet të paguajnë tarifa bashkiake për tabela, ambient publik, taksën e infrastrukturës etj. Edhe në këtë drejtim, pritshmëritë janë që qeveria qendrore të bashkëpunojë me pushtetin lokal për të mos rënduar biznesin e vogël me tarifa të larta që mund t’i dëmtojnë. Disa bashki, p.sh., kanë zeruar tarifën e tabelës për dyqanet e vogla, gjë që është një ndihmë modeste por domethënëse. Sipërmarrësit shpresojnë që filozofia “pro-biznes i vogël” të jetë e pranishme në çdo nivel vendimmarrjeje.
- Other structural reforms in favor of business: Krahas taksave, bizneset e vogla presin reforma që të thjeshtojnë dhe përmirësojnë ekosistemin ku ato operojnë. Këtu përfshihet një gamë e gjerë, si: thjeshtimi i procedurave administrative, ulja e burokracisë për licenca/leje, përmirësimi i sistemit gjyqësor (p.sh. zgjidhja e shpejtë e konflikteve tregtare dhe mosmarrëveshjeve me palët apo me shtetin), lufta kundër korrupsionit (që fondet publike të shkojnë për projekte cilësore dhe jo në xhepa të gabuar, dhe që konkurrenca në tendera apo treg të jetë e ndershme), etj. Në këtë drejtim, Dhoma Amerikane e Tregtisë ka rekomanduar 7 shtylla kyçe për një ekonomi më konkurruese, ku përfshihen pikërisht: forcimi i klimës së investimeve dhe kornizës rregullatore, lufta kundër korrupsionit dhe rritja e transparencës, konsultime efektive me biznesin, sistem tatimor modern, investime në kapitalin njerëzor, zhvillimi i turizmit të qëndrueshëm dhe modernizimi i sistemit shëndetësor. Këto prioritete tregojnë se përmirësimi i klimës së biznesit nuk kufizohet vetëm te tatimet, por edhe te reforma në institucione dhe sektorë të tjerë. Sipërmarrësit shqiptarë presin vazhdimin e reformave si krijimi i sporteleve unike “one stop shop” (p.sh. Qendra Kombëtare e Biznesit tashmë ofron shërbime të unifikuara të regjistrimit), përmirësimin e infrastrukturës dixhitale (interneti, shërbimet online shtetërore), mbështetjen për aftësimin e fuqisë punëtore (sepse gjetja e punonjësve të kualifikuar po bëhet sfidë me emigrimin e të rinjve), dhe politika nxitëse për financimin e BMV-ve (garanci kredie, fonde zhvillimi etj.). Disa nga këto fusha nuk varen drejtpërdrejt nga zgjedhjet, por klima e përgjithshme politike pas zgjedhjeve do të ndikojë edhe tek to. Në thelb, bizneset duan një qeveri që t’i dëgjojë dhe t’i kuptojë sfidat e tyre praktike, qoftë kur bëhet fjalë për një pjekës buke që kërkon leje ndërtimi për të zgjeruar furrën, apo një start-up teknologjie që ka nevojë për investitorë dhe ambiente. Pritshmëritë janë për një dialog të vazhdueshëm publik-privat, ku politikat ekonomike hartohen duke pasur parasysh impaktin real tek bizneset e të gjitha përmasave. Kjo do të ndihmonte në krijimin e një klime më të parashikueshme, të qetë dhe nxitëse për sipërmarrjen.
Conclusions
The 2025 parliamentary elections are widely considered a pivotal moment that could determine the economic direction of Albania for years to come. Small and medium-sized businesses, as the backbone of the national economy, have much at stake in the outcome of these elections. The above analysis shows that despite political differences, there is a general consensus on the importance of supporting SMEs: all parties agree that a positive business climate for them is essential for economic growth, employment, and overall well-being.
Nga njëra anë, Partia Socialiste ofron vazhdimësi dhe stabilitet, duke u siguruar bizneseve se nuk do të ketë tronditje fiskale dhe se politikat aktuale (taksat e ulëta për të vegjlit, investimet publike) do të vazhdojnë. Propozime si “paqja fiskale” tregojnë gatishmëri për të eksperimentuar me qasje miqësore ndaj biznesit, që mund ta bëjnë administratën më partner se sa kundërshtar të sipërmarrjes. Nga ana tjetër, Partia Demokratike ofron ndryshim dhe ulje taksash, duke premtuar një regjim të ri fiskal më të thjeshtë e më të favorshëm për biznesin (sidomos të voglin), me synimin për të gjallëruar ekonominë me anë të tregut të lirë. Kjo qasje pritet të gëzojë shumë sipërmarrës, por shoqërohet edhe me pritshmërinë se një reformë e tillë të zbatohet me kujdes për të shmangur konfuzionin apo pasigurinë kalimtare.
Për sipërmarrësin e zakonshëm shqiptar, qëllimi kryesor është që pas 11 majit 2025 të ketë një mjedis ku ai mund të bëjë biznes me rregulla të qarta, taksa të përballueshme dhe mbështetje institucionale kur ka nevojë. Ai dëshiron të shohë se premtimet e fushatës kthehen në veprime konkrete: nëse i është premtuar zero taksë, ta shohë të reflektuar në ligjin e ri; nëse i është premtuar se nuk do ta shqetësojnë me kontrolle, ta ndjejë ndryshimin në praktikë. Gjithashtu, bizneset shpresojnë që fokusi te ekonomia të mos mbarojë ditën e zgjedhjeve, por të vazhdojë me konsultime të rregullta me ta kur hartohen politikat. Shembuj konkretë nga e kaluara na kujtojnë se shpesh fushatat elektorale sollën ulurazi ndryshime ligjesh (të nxjerra natën e Vitit të Ri, etj.); këtë herë pritet e kundërta: transparencë dhe planifikim.
Në mbyllje, mund të thuhet se klima e biznesit në Shqipëri në vitet e ardhshme do të varet jo vetëm nga partia që fiton zgjedhjet, por edhe nga dialogu dhe bashkëpunimi i saj me komunitetin e biznesit. Bizneset e vogla e të mesme kanë artikuluar qartë nevojat e tyre, stabilitet, ulje barrierash, financim, dhe trajtim të drejtë. Topi do të jetë në fushën e qeverisë së re për t’i adresuar këto nevoja. Nëse reformat e premtuara zbatohen me sukses, Shqipëria mund ta shohë veten me një ekonomi më të formalizuar, me BMV të lulëzuara që rriten nga të vogla në të mesme e nga të mesme në të mëdha, duke krijuar vende pune dhe prosperitet. Sido që të jetë rezultati, sipërmarrësit do të ndjekin nga afër dhe do të mbajnë frymën pezull, me shpresën se 2025 do të shënojë fillimin e një epoke të re, më të favorshme, për të bërë biznes në Shqipëri.
