Introduzione e contesto
Si ha doppia imposizione quando lo stesso contribuente è tenuto a pagare le imposte sullo stesso reddito in due giurisdizioni diverse. Questa situazione comporta un onere ingiusto per le imprese e i privati che svolgono attività transfrontaliere, motivo per cui i paesi stipulano accordi. Accordo per evitare la doppia imposizione (DTA) che regolano le modalità di tassazione dei redditi nei singoli Stati. L’Albania, come molti altri paesi, dispone di una rete di accordi fiscali bilaterali con gli Stati partner, volta a promuovere gli investimenti e il commercio senza doppia imposizione. L'efficace attuazione di questi accordi è fondamentale per la comunità imprenditoriale albanese, soprattutto ora che l'economia sta diventando sempre più globalizzata.
Zhvillimet
Nel luglio 2024, il Ministero delle Finanze ha approvato Circolare n. 11, del 23 luglio 2024, i cili vendosi kriteret dhe procedurat e reja për zbatimin në praktikë të MSHTD-ve në Shqipëri Ky udhëzim vjen pas gati 20 vitesh nga udhëzimi i mëparshëm (N. 6, del 10 febbraio 2004) dhe reflekton ndryshimet ligjore e realitetin e ri ekonomik e fiskal të vendit. Së fundmi, në korrik 2025, po ky udhëzim u ndryshua dhe plotësua me Istruzione n. 15, dell'8 luglio 2025 per chiarire alcuni aspetti pratici e adeguare la procedura alle esigenze attuali.
Di seguito illustreremo i contenuti principali delle linee guida, la loro base giuridica e i principi fiscali fondamentali che introducono; metteremo in evidenza le ultime modifiche e le relative motivazioni; Analizzeremo inoltre l'attuazione dei trattati fiscali in Albania fino ad oggi: quali sfide sono emerse e in che modo le nuove linee guida dovrebbero affrontarle.
Inoltre, tratteremo l’importanza degli accordi MSHTD per le imprese albanesi, presentando l’elenco aggiornato degli accordi attualmente in vigore, un esempio concreto e dettagliato di come applicare un accordo, una discussione sul quadro giuridico nazionale (compresa la gerarchia tra leggi nazionali e accordi internazionali), i principali rischi di non conformità/errata interpretazione e raccomandazioni per ulteriori miglioramenti in linea con le migliori pratiche internazionali.
Contenuto della Circolare n. 11 (23.07.2024) e principi fondamentali
Circolare n. 11/2024 Il suo obiettivo è chiarire e uniformare le modalità di applicazione delle disposizioni delle direttive MSHTD in Albania. Esso definisce chiaramente la base giuridica per l'attuazione (ai sensi dell'articolo 102, paragrafo 4, del Costituzione e nelle leggi normativa fiscale vigente) e abroga la precedente direttiva del 2004, duke modernizuar kështu qasjen pas një periudhe të gjatë zhvillimesh ekonomike e ligjore Udhëzimi i ri fillon me disa përkufizime dhe parime thelbësore që janë kyçe për interpretimin korrekt të marrëveshjeve tatimore dypalëshe. Këto parime krijojnë një gjuhë të përbashkët për profesionistët tatimorë dhe bizneset, në mënyrë që zbatimi i marrëveshjeve të bëhet i njëtrajtshëm. Më poshtë renditen katër konceptet kryesore të trajtuara në udhëzim:
Il principio della residenza fiscale
Për të përcaktuar të drejtën e tatimit, fillimisht duhet përcaktuar rezidenca tatimore e personit (fizik ose juridik). Udhëzimi shpjegon termin “rezident” sipas kuptimit tatimor: një person apo entitet konsiderohet residente in uno Stato nëse plotëson kriteret ligjore të atij shteti (p.sh. kohëqëndrimi, qendra e interesave jetësore, vendinkorporimi etj.) Rezidentët tatimorë kanë detyrimin të deklarojnë dhe paguajnë tatim në shtetin e tyre mbi të ardhurat e përgjithshme (global income), pra mbi të gjitha të ardhurat kudo në botë. Në praktikë, kjo do të thotë se një biznes apo individ rezident në Shqipëri tatohet në Shqipëri për fitimet kudo që realizohen (brenda apo jashtë vendit). Parimi i rezidencës përqendrohet te subjekti tatimpagues: nëse ai është rezident i Shqipërisë, atëherë Shqipëria ka të drejtë ta tatojë per quanto riguarda i ricavi globali, a condizione che non sussista alcun accordo che limiti tali diritti.
Il principio della fonte di reddito
Ky parim plotëson parimin e rezidencës dhe fokusohet te vendndodhja e burimit nga vijnë të ardhurat. Sipas parimit të burimit, çdo e ardhur apo fitim konsiderohet fillimisht e tatueshme në shtetin ku ajo realizohet. Kjo vlen pavarësisht nëse përfituesi i të ardhurës është rezident diku tjetër. Udhëzimi jep shembuj ilustrues: p.sh., të ardhurat nga pasuritë e paluajtshme të vendosura në një shtet duhet të tatohen në atë shtet (vendi i pasurisë), pavarësisht ku banon pronari. Po ashtu, nëse një artist i huaj jep një koncert në Shqipëri dhe përfiton honorar, parimi i burimit kërkon që ky honorar të tatohet në Shqipëri (ku u realizua aktiviteti) edhe nëse artisti është rezident tatimor diku tjetër. Ky parim siguron që shteti ku gjenerohet ekonomia (shitja, shërbimi, aktivi) merr pjesën e vet të tatimit. Kombinimi i parimit të rezidencës dhe atij të burimit në legjislacionet e shumicës së vendeve është pikërisht arsyeja pse lind doppia imposizione quando le entità operano a livello transfrontaliero.
Il concetto di doppia imposizione
Kur një person apo kompani është rezident në një shtet (dhe për rrjedhojë i nënshtrohet tatimit mbi të ardhurat globale atje) por realizon të ardhura edhe në një shtet tjetër (i cili i taton ato në bazë të burimit), mund të ndodhë që Lo stesso reddito viene tassato due volte. – një herë nga secili shtet. Udhëzimi thekson se tatimi i dyfishtë manifestohet tipikisht në dy forma: (a) tatim i dyfishtë juridik, kur i njëjti person tatohet dy herë për të njëjtën të ardhur, një herë si rezident dhe një herë në shtetin e burimit; dhe (b) tatim i dyfishtë ekonomik, kur e njëjta e ardhur tatohet te dy subjekte të ndryshme (p.sh. fitimi i një kompanie tatohet dhe përsëri dividendët e shpërndarë tatohen te aksionerët).
Inoltre, può verificarsi una doppia imposizione legale in caso di doppia residenza, ovvero quando due Stati, in base ai criteri previsti dalle rispettive leggi, considerano la stessa persona come residente fiscale (ad es. un individuo può soddisfare contemporaneamente i criteri di residenza sia in Albania che in un altro paese). In assenza di un meccanismo di risoluzione delle controversie, un soggetto con doppia residenza sarebbe tassato per intero in entrambe le giurisdizioni. Gli accordi per evitare la doppia imposizione (DTAA) affrontano proprio queste situazioni stabilendo regole su quale Stato sia considerato la residenza principale del contribuente e su come eliminare la doppia imposizione.
In genere, i trattati prevedono che lo Stato di origine rinunci a una parte dell'imposta (riducendo l'aliquota della ritenuta alla fonte), oppure che lo Stato di residenza conceda al contribuente un credito d'imposta per l'imposta pagata all'estero, oppure che esenti tale reddito dalla tassazione interna. In entrambi i casi, il risultato finale è che il contribuente non paga due volte l'imposta sullo stesso reddito. La nuova guida espone chiaramente questi principi, rendendoli comprensibili ai suoi utenti.
Seggio permanente (PS)
Përkufizimi
Një nga kontributet më të rëndësishme të udhëzimit është shpjegimi i hollësishëm i konceptit të “selisë së përhershme” sipas nenit 5 të Modelit Organizzazione per la cooperazione e lo sviluppo economico (come previsto anche dall'articolo 5 della legge n. 29/2023 “Ai fini dell'imposta sul reddito”). Selia e përhershme është pika kyçe që përcakton nëse një biznes jorezident ka prani të mjaftueshme ekonomike në Shqipëri që të tatohet këtu për fitimet e atribuueshme asaj pranisë. Udhëzimi thekson se një shoqëri rezidente në një shtet tjetër mund të tatohet në Shqipëri vetëm nëse ka një seli të përhershme në Shqipëri dhe vetëm për të ardhurat që i atribuohen asaj selie Përkufizimi klasik i SP-së është “një vend i caktuar biznesi, përmes të cilit një entitet i huaj ushtron aktivitetin e vet në mënyrë të përhershme në shtetin tjetër”.
Potrebbe trattarsi di un ufficio, una filiale, uno stabilimento, un'officina, un cantiere (per un determinato periodo di tempo), ecc. La guida fornisce esempi concreti: ad esempio, una società italiana che svolge servizi di manutenzione di apparecchiature mediche per un ospedale in Albania, con personale regolare e un magazzino attrezzature nei locali dell’ospedale, sarebbe considerata come avente stabilito una stabile organizzazione in Albania. Ciò significa che l'utile attribuibile all'attività in Albania (ad esempio, i servizi forniti all'ospedale) sarà tassato in Albania, mentre il resto dell'utile della società estera rimane tassabile solo nel suo paese di residenza (Italia).
Il concetto di SP tutela sia l'amministrazione fiscale albanese (da imprese straniere che operano nel Paese senza registrarsi) sia le imprese straniere (da una tassazione ingiustificata qualora la loro attività in Albania sia marginale o temporanea). La guida richiede ai contribuenti di valutare attentamente la propria presenza fisica o economica in paesi esteri per determinare se essa costituisca una stabile organizzazione – una decisione che determina poi dove saranno tassati i profitti.
Në vëmendje
Oltre a questi concetti fondamentali, Istruzione n. 11 trajton edhe çështje të tjera të përgjithshme si: përkufizimet e termeve të përdorura shpesh në marrëveshje (p.sh. “person”, “entitet”, “autoritet kompetent”), mënyrën si trajtohen kategoritë të ndryshme të të ardhurave (të ardhurat nga punësimi, pensionet, fitimet kapitale, etj., sipas neneve specifike të modeleve të marrëveshjeve), si dhe referenca ndaj Modelit Shqiptar të Marrëveshjes për Shmangien e Tatimit të Dyfishtë. Ky i fundit (Modeli shqiptar) është përfshirë në Aneksin 1 të udhëzimit si dokument orientues për negociatorët kur Shqipëria lidh marrëveshje të reja. Modeli bazohet kryesisht në Modelin OECD, me përshtatjet e nevojshme për kontekstin e Shqipërisë.
Sulla base di questi principi e definizioni fondamentali, la guida mira a fornire sia alle autorità fiscali che alle imprese e ai loro consulenti un quadro teorico unificato per un'interpretazione coerente delle convenzioni fiscali. Ciò è particolarmente importante perché, in assenza di orientamenti, i termini degli accordi potrebbero essere interpretati in modo diverso dai vari contribuenti, determinando incertezza e il rischio di inadempienza.
Procedure per l'attuazione degli accordi e documentazione richiesta
Dopo le definizioni, Circolare n. 11/2024 vendos procedurat konkrete që duhet të ndjekin tatimpaguesit për të zbatuar një marrëveshje të shmangies së tatimit të dyfishtë në praktikë. Këtu fokusi kryesor është te tatimpaguesit rezidentë në Shqipëri (p.sh. bizneset shqiptare) që kryejnë transaksione me jorezidentë (biznese apo individë të huaj) dhe duan të përfitojnë lehtësitë tatimore të parashikuara nga një MSHTD e Shqipërisë me shtetin e tyre. Procedurat sigurojnë që lehtësimi i tatimit (p.sh. mospagimi i tatimit në burim ose aplikimi i një norme të reduktuar sipas marrëveshjes) të bëhet vetëm kur janë plotësuar kushtet dhe është provuar me dokumentacion i rregullt e i plotë.
Implementimi
Udhëzimi përcakton se tatimpaguesi rezident në Shqipëri ka përgjegjësinë kryesore për zbatimin korrekt të marrëveshjes dhe duhet të njoftojë administratën tatimore shqiptare për çdo rast kur ai ka zbatuar dispozitat e një MSHTD-je. Kjo bëhet përmes dorëzimit (ngarkimit elektronik) të një pakete dokumentesh justifikuese brenda afateve të caktuara. Sipas nenit 115/3 të Ligjit Nr. 9920/2008 “Per le procedure fiscali”, dokumentacioni duhet të dorëzohet brenda vitit kalendarik pasues vitit kur u kryen transaksionet e tatueshme sipas marrëveshjes. Kjo do të thotë, p.sh., për pagesat e kryera gjatë vitit 2024 me zbatim të një MSHTD-je, dokumentet duhet të dorëzohen brenda 31 dhjetorit 2025.
La legge “sulle procedure fiscali” prevede inoltre una sanzione amministrativa nel caso in cui il contribuente non presenti la documentazione necessaria per l'attuazione del MSHTD entro il termine stabilito. Attualmente, tale sanzione è relativamente modesta (ad esempio, circa 10.000 lekë per mancata comunicazione entro il termine), ma il rischio principale non è tanto la sanzione quanto la possibilità di perdere il diritto all’agevolazione. In caso di mancanza dei documenti, l’autorità fiscale può rifiutarsi di riconoscere il trattamento preferenziale e richiedere il pagamento dell’imposta per intero, come se l’accordo non fosse mai stato attuato. Pertanto, è fondamentale che le aziende rispettino tali scadenze e requisiti. La guida chiarisce che le notifiche sono classificate in base al rischio da un'unità dedicata all'interno della Direzione Generale delle Imposte. Le notifiche a basso rischio (ad es. casi di routine con documentazione adeguata) vengono gestite in modo più semplice, mentre quelle a rischio più elevato (ad es. somme molto ingenti, strutture complesse, sedi offshore, ecc.) sono soggette ad analisi approfondite e possono essere oggetto di successive verifiche. Questo approccio incentrato sul rischio è in linea con le migliori pratiche, poiché concentra le risorse dell'amministrazione laddove esistono potenziali abusi, mentre i casi di routine sono semplicemente monitorati al minimo.
Punti fondamentali da notare
Deri në krijimin e plotë të modulit elektronik për këtë proces, administrata tatimore ka pranuar edhe dorëzimin e dokumentacionit në formë hardcopy (letër) ose me e-mail. Udhëzimi parashikoi një periudhë tranzitore ku formulari i aplikimit (Aneksi 2) mund të dorëzohej i nënshkruar në letër, derisa të mundësohej plotësisht formulari online (i ashtuquajturi “Aneksi 4”). Me zhvillimet e fundit, pritet që e gjithë procedura të kryhet 100% online, çka do të thotë eliminim i dokumenteve në letër dhe thjeshtëzim burokracie.
Inoltre, la guida (al punto 4) illustra la procedura per il rilascio del certificato di residenza fiscale ai contribuenti residenti in Albania che ne hanno bisogno per dimostrare il proprio status in altri Stati. Questo è il rovescio della medaglia: quando un'impresa albanese percepisce redditi in un paese straniero e desidera applicare la convenzione in quel paese (per evitare la doppia imposizione), di solito è tenuta a presentare un certificato di residenza rilasciato dalle autorità albanesi. La guida stabilisce che la Direzione Generale delle Imposte rilasci certificati di residenza a persone fisiche o giuridiche residenti in Albania, entro un determinato lasso di tempo, una volta che il richiedente abbia presentato la domanda e i documenti giustificativi. Il certificato, firmato e timbrato dalla DPT, consente al contribuente di dimostrare alle autorità straniere il proprio status di residente in Albania e quindi di beneficiare dei vantaggi previsti dal relativo trattato contro la doppia imposizione. Si tratta di una procedura puramente amministrativa ma molto importante e, nella pratica, la DPT si è dimostrata efficiente nel rilasciarli, spesso nel giro di pochi giorni.
In conclusione, la sezione 11 delle linee guida stabilisce un quadro d'azione chiaro: un contribuente albanese che desideri evitare la doppia imposizione deve attenersi alle regole “dichiarare e documentare”. Ciò rafforza la certezza del diritto per le imprese (che sanno esattamente cosa è loro richiesto) e, al contempo, fornisce all’amministrazione i mezzi per monitorare e controllare il rispetto delle norme, senza ostacolare il flusso delle attività commerciali con lunghe procedure di approvazione.
Ultime modifiche: Istruzione n. 15 (08.07.2025) e motivazione
Come già detto, l'Istruzione di base n. 11 è stata oggetto di una modifica integrativa nel luglio 2025. Istruzione n. 15, dell'8 luglio 2025. È stato approvato con l'obiettivo di migliorare ulteriormente e chiarire alcune procedure relative all'attuazione delle MSHTD. Questo atto normativo è intitolato “Modifica dell'Istruzione n. 11 del Ministro delle Finanze, del 23 luglio 2024…”, il che implica che non sostituisce interamente l'istruzione esistente, ma modifica o aggiunge alcune disposizioni specifiche. In sostanza, quali sono queste modifiche e perché sono state apportate? Di seguito ne presentiamo i punti chiave:
Proroga del periodo transitorio e passaggio al sistema elettronico
Uno dei motivi principali alla base di tale modifica è stata la situazione concreta relativa al sistema fiscale elettronico. L'Istruzione n. 11 prevedeva il passaggio alla presentazione online della documentazione, ma a metà del 2025 il portale elettronico non disponeva ancora di un modulo pienamente funzionante a tal fine. Come soluzione, l'Istruzione n. 15 ha confermato che le procedure per la richiesta delle agevolazioni MSHTD proseguiranno come in precedenza fino a quando il sistema elettronico non sarà pienamente operativo. In altre parole, i contribuenti devono continuare a presentare il modulo (Allegato 2) e i documenti giustificativi secondo le modalità prescritte (anche se ciò comporta il caricamento di scansioni o la consegna fisica) senza attendere un processo completamente automatizzato. L'obiettivo era quello di evitare qualsiasi vuoto o confusione: le imprese non dovrebbero smettere di attuare gli accordi a causa dell'incertezza su come dichiararli.
Approvazione del nuovo modulo elettronico (Allegato 4)
Ndryshimi gjithashtu i hapi rrugë futjes së një formulari elektronik të posaçëm (të quajtur provizorisht Aneksi 4). Ky formular pritet të zëvendësojë përfundimisht formularin aktual (Aneksin 2) në momentin kur e-filing të jetë gati. Udhëzimi nr.15 autorizon administratën tatimore të bëjë kalimin në formatin e ri pa pasur nevojë për një udhëzim tjetër, pra e përfshin brenda kornizës ligjore paraprakisht. Kjo do të mundësojë një tranzicion më të shpejtë drejt deklarimit plotësisht dixhital. Pasi të aktivizohet ky modul, pritet që tatimpaguesit thjesht të plotësojnë online të gjitha informacionet (praktikisht duke zëvendësuar dorëzimin e dokumenteve PDF me plotësimin e rubrikave në portalin tatimor). Kjo risi do të lehtësojë ndjeshëm punën si për bizneset ashtu dhe për vetë DPT (më pak dokumente për t’u verifikuar manualisht dhe mundësi procesimi e analizimi automatik të të dhënave).
Chiarimenti sulle scadenze per casi specifici
Duke qenë se udhëzimi nr.11 hyri në fuqi në gjysmën e dytë të 2024, u shfaq nevoja të sqarohen disa situata kalimtare. Për shembull, për faturat e lëshuara para hyrjes në fuqi të udhëzimit (p.sh. dhjetor 2023) por të paguara më vonë, si duhej vepruar? Me ndryshimin e bërë, u sanksionua që faturat e datës deri më 31.12.2023 trajtohen sipas procedurave të vjetra (udhëzimit të shfuqizuar nr.6/2004), ndërsa vetëm faturat e reja (nga 1.1.2024) i nënshtrohen rregullave të reja. Ky sqarim ishte i domosdoshëm për të shmangur paqartësitë dhe mosmarrëveshjet midis tatimpaguesve dhe inspektorëve mbi interpretimin e dispozitave tranzitore.
Rafforzamento del quadro normativo insieme ad altre modifiche fiscali
Nel periodo 2024–2025 sono entrate in vigore anche nuove leggi (ad esempio la nuova legge n. 29/2023 “Ai fini dell'imposta sul reddito”che ha sostituito la legge dell'anno 1998). Udhëzimi nr.15 bën disa ndryshime referencash ligjore brenda tekstit, për t’i përshtatur me terminologjinë dhe nenet e ligjit të ri. Për shembull, nëse udhëzimi i 2024 referonte nenin e vjetër për selinë e përhershme, tani referohet neni 5 i ligjit të ri 29/2023. Këto janë modifikime teknike, por të rëndësishme për koherencën e kuadrit ligjor.
Aggiornamento dell'elenco degli accordi e degli allegati
Në vetë udhëzimin nr.11 ishte bashkëlidhur në Aneks një listë e marrëveshjeve tatimore në fuqi. Me hyrjen në fuqi të marrëveshjeve të reja (si p.sh. me Kosovën – e nënshkruar në tetor 2022 dhe e ratifikuar në 2023), ishte e nevojshme të përfshiheshin edhe këto në listën e aneksit. Udhëzimi nr.15 pasqyroi listën e MSHTD-ve më të përditësuar, duke shtuar marrëveshjet e reja të hyrë në fuqi gjatë 2022-2025 (p.sh. me Kosovën, me Emiratet e Bashkuara Arabe, me Egjiptin, Izraelin, etj., të cilat do t’i diskutojmë në seksionin vijues). Në këtë mënyrë, përdoruesit e udhëzimit (inspektorët tatimorë dhe subjektet) kanë në një vend të vetëm të gjitha shtetet me të cilat Shqipëria ka traktate tatimore aktive.
In generale, le modifiche introdotte dall'Istruzione n. 15/2025 non stravolgono la filosofia di fondo del processo, ma lo arricchiscono e lo rendono più pratico. Esse costituiscono una risposta diretta alle situazioni emerse nei primi mesi di applicazione dell'istruzione originaria. Ciò dimostra un approccio dinamico da parte del Ministero delle Finanze e del DPT: avendo osservato sul campo la necessità di ulteriori chiarimenti, hanno risposto con modifiche normative. Un altro vantaggio di questa ultima modifica è la maggiore fiducia tra le imprese nel fatto che le autorità stiano monitorando l'attuazione e siano disposte a perfezionare ulteriormente il quadro normativo, il che incoraggia un migliore rispetto delle regole.
Infine, vale la pena ricordare che la Direttiva n. 15/2025 entra in vigore immediatamente dopo la pubblicazione nella Gazzetta Ufficiale, proprio come qualsiasi altra direttiva, e che i suoi effetti sono retroattivi (ovvero per tutte le dichiarazioni presentate dopo luglio 2025). Le notifiche effettuate prima di tale data (in base alle norme della guida originaria) continueranno ad essere trattate in conformità alle disposizioni in vigore al momento della presentazione, mentre una volta che le modifiche entreranno in vigore, qualsiasi notifica o procedura sarà condotta nell’ambito del nuovo quadro unificato. Con ciò, il quadro normativo per l'attuazione delle MSHTD può essere considerato completo e stabilizzato (almeno fino a future modifiche dettate dalla necessità o dagli sviluppi internazionali).
Applicazione degli accordi sulla doppia imposizione in Albania: esperienze e insegnamenti
Come è andata finora l'attuazione delle MSHTD in Albania? Quali difficoltà si sono presentate e quali sono state le lacune riscontrate?
Per rispondere a questa domanda, è necessario fare una breve panoramica storica. L’Albania ha stipulato i suoi primi accordi per evitare la doppia imposizione negli anni ’90 e nei primi anni 2000, nell’ambito dell’apertura del Paese agli investimenti stranieri. Per la loro attuazione, nel 2004 è stata emanata la Direttiva n. 6, che, per l’epoca, ha istituito un meccanismo di base. Tale direttiva specificava che la Direzione Generale delle Imposte (GDT) era l’autorità competente per l’interpretazione degli accordi e definiva diverse procedure (all’epoca per lo più manuali).
Tuttavia, due decenni di esperienza hanno messo in luce diverse carenze fondamentali:
Procedure lente e burocratiche
In base alle vecchie norme, le imprese albanesi dovevano spesso presentare in anticipo una richiesta di autorizzazione all’amministrazione fiscale per poter beneficiare delle aliquote preferenziali previste dagli accordi. Ciò comportava la presentazione fisica di certificati di residenza e altri documenti agli uffici delle imposte, che venivano poi esaminati dai funzionari e necessitavano di approvazione. In pratica, ciò richiedeva molto tempo e causava spesso ritardi. Alcune imprese preferivano non prendere affatto l’iniziativa di richiedere le agevolazioni, optando per la via più sicura del pagamento dell’imposta per intero (per poi occuparsi di rimborsi o crediti, il che era di per sé complicato). Pertanto, le agevolazioni esistevano in teoria, ma nella pratica venivano utilizzate meno del previsto a causa di ostacoli procedurali.
Mancanza di informatizzazione
Fino a poco tempo fa, la comunicazione con l'amministrazione fiscale in questo ambito avveniva in modo tradizionale (tramite lettera). Non esisteva una piattaforma online che consentisse di svolgere l'intero processo. Ciò non solo rallentava il processo, ma creava anche incertezza (ad esempio, i documenti potevano facilmente risultare incompleti o “perdersi” nella corrispondenza). La mancanza di una banca dati centralizzata dei casi trattati ha reso difficile per il DPT effettuare analisi generali sull'utilizzo degli accordi.
Mancato rispetto e interpretazione incoerente
Shumë biznese të vogla dhe të mesme nuk ishin plotësisht të vetëdijshme për ekzistencën ose mënyrën e përdorimit të marrëveshjeve tatimore. Kishte raste kur një kompani paguante tatim në burim për një pagesë jashtë vendit, edhe pse ekzistonte një marrëveshje që e eliminonte ose ulte atë tatim, thjesht sepse nuk e dinte procedurën si të vepronte. Nga ana tjetër, kishte edhe raste të interpretimeve subjektive ose jokonsistente nga inspektorë të ndryshëm tatimorë, për shkak të mungesës së udhëzimeve të detajuara ligjore. Deri para udhëzimit nr.11, nuk kishte një komentim zyrtar në shqip të termave të traktateve – zakonisht konsultoheshin modelet Organizzazione per la cooperazione e lo sviluppo economico oppure Nazioni Unite, por jo çdo profesionist kishte akses ose njohuri të mjaftueshme mbi to. Kjo krijonte terren për keqinterpretime. Për shembull, koncepti i “rezidentit” apo “selisë së përhershme” mund të kuptohej gabim, duke sjellë ose mospërfitim kur duhej, ose përfitim të pajustifikuar.
L'importanza degli accordi sulla doppia imposizione per le imprese albanesi che operano a livello internazionale
Per le imprese albanesi che operano oltre confine – sia che si tratti di esportare beni o servizi, di investire in filiali estere o di ricevere investimenti e finanziamenti dall’estero – gli accordi per evitare la doppia imposizione sono fondamentali. Essi forniscono una “copertura” protettiva contro la doppia imposizione, oltre a un quadro giuridico chiaro su come e dove ogni tipo di reddito sarà tassato. Di seguito elenchiamo alcuni dei motivi principali per cui i DTAI sono importanti:
Eliminazione del doppio prelievo fiscale
Ky është funksioni bazë. Pa traktate, një kompani shqiptare që, fjala vjen, fiton të ardhura në një vend tjetër (p.sh. dividend nga një filial në Kosovë, apo fitim nga një kontratë në Gjermani) do të tatohej edhe në vendin tjetër, edhe në Shqipëri për të njëjtën shumë. Kjo mund ta bëjë investimin ose transaksionin të paleverdisshëm ekonomikisht. Falë MSHTD-ve, ndërkohë, vendet bien dakord se si ta ndajnë tatimin: ose njëri heq dorë nga tatimi, ose të dy e ulin barrën dhe e ndajnë midis tyre.
Për shembull, në shumë marrëveshje, dividendët që një kompani bijë në shtetin A i paguan kompanisë mëmë në shtetin B tatohen me një normë të reduktuar (p.sh. 5%) në shtetin A (krahasuar me normën e brendshme p.sh. 15%), dhe pastaj shteti B e përjashton krejt ose i jep kredi kompanisë mëmë për tatimin 5% të paguar jashtë. Në këtë rast kompania mëmë në total paguan vetëm një herë tatim (efektivisht atë 5%), në vend që të paguante 15% jashtë + 15% brenda (që do çonte në ~28% efektiv nëse nuk do ishte marrëveshja). Në këtë mënyrë, kostoja tatimore ulet ndjeshëm dhe rritet leverdia e investimit.
Rafforzare la competitività internazionale delle imprese albanesi
Un'impresa albanese che sa che i propri profitti realizzati all'estero saranno accreditati in Albania o esentati può offrire prezzi più competitivi o sviluppare strategie di espansione più aggressive. Se, ad esempio, un'impresa di ingegneria albanese sa che i servizi che esporta nel Paese X non saranno tassati due volte, può entrare in quel mercato con maggiore fiducia e offrire tariffe che riflettono solo l'imposta di un paese. Al contrario, l’incertezza fiscale la porterebbe a includere un “premio” di sicurezza, ovvero un prezzo più alto, che potrebbe penalizzarla nelle gare d’appalto internazionali.
Attrazione di investimenti e partnership straniere
Quando gli investitori stranieri valutano un paese, prestano attenzione anche alla rete di convenzioni fiscali di quel paese. A partire dagli anni ’90, l'Albania ha concluso accordi con la maggior parte dei principali investitori (come Italia, Grecia, Turchia, paesi dell'UE, ecc.), il che la rende più attraente ai loro occhi. Questo perché un investitore, ad esempio proveniente dalla Francia, sa che il suo profitto in Albania non sarà tassato due volte (una volta in Albania e poi di nuovo in Francia), ma solo una volta – a seconda dei casi, o solo in Albania con un credito in Francia, oppure a un'aliquota bassa qui e il resto là. Questa prevenzione della doppia imposizione è spesso formalizzata negli accordi di investimento: l’investitore cerca garanzie che avrà la protezione del MSHTD per il rimpatrio dei profitti, il pagamento degli interessi, ecc. Pertanto, gli MSHTD incoraggiano l’afflusso di capitali nel paese dissipando i timori di una tassazione eccessiva.
Prevenzione dell'evasione fiscale internazionale
Vlen të theksohet se marrëveshjet nuk kanë si qëllim vetëm shmangien e tatimit të dyfishtë, por edhe parandalimin e evazionit fiskal (kjo edhe në titullin e tyre). Dispozita të veçanta në to (si p.sh. neni i shkëmbimit të informacionit) i lejojnë administratat tatimore të bashkëpunojnë për të kapur ata që mundohen të fshehin të ardhura nëpër kufij. Për bizneset e ndershme, kjo sigurisht është diçka pozitive sepse krijon një fushtë loje të barabartë ku konkurrentët e pandershëm kanë më pak hapësirë të shmangin tatimet. Në vitet e fundit, sidomos me iniciativat globale si BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) të OECD/G20, traktatet tatimore po shihen edhe si mjet kundër planifikimit agresiv tatimor. Edhe Shqipëria, përmes anëtarësimit në Forumet e BEPS-it dhe ratifikimit të Konventës Shumëpalëshe (multilinguismo) në 2020, ka treguar angazhimin e saj në këtë drejtim (më shumë mbi këtë në seksionin e rekomandimeve).
Risoluzione delle controversie fiscali internazionali
Marrëveshjet përfshijnë shpesh një procedurë të quajtur Procedura e Mirëkuptimit të Ndërsjellë (Procedura di accordo reciproco – MAP), in cui le autorità fiscali di entrambi i paesi si consultano per risolvere casi specifici di doppia imposizione che potrebbero presentarsi o per chiarire l'interpretazione della convenzione. Per le imprese, ciò significa che se si trovano in una situazione in cui sembra che entrambi i paesi rivendichino il diritto di imposta, dispongono di un meccanismo diplomatico-giuridico per la risoluzione della questione senza dover ricorrere all'arbitrato privato.
P.sh., nëse një person konsiderohet rezident nga të dy vendet, autoritetet e atyre vendeve mund të bien dakord se ku duhet konsideruar rezident kryesor sipas rregullave të traktatit, duke zgjidhur dilemat. Kjo siguron që bizneset të mos bien pre e “lojës ping-pong” mes dy administratave, por të kenë një zë të unifikuar mbi detyrimet e tyre.
Në kontekstin shqiptar, rëndësia e MSHTD-ve vërehet edhe nga profili i kompanive që i përdorin. Janë kryesisht bizneset e mëdha dhe të mesme ato që kanë transaksione ndërkufitare – si kompanitë prodhuese që eksportojnë, kompanitë e ndërtimit/infrastrukturës që marrin konsulencë nga specialistë të huaj, bankat e lidhura me grupe ndërkombëtare (p.sh. që paguajnë interesa dhe dividentë jashtë), kompani IT që marrin shërbime cloud nga jashtë, etj. Për të gjitha këto, aplikimi i traktateve mund të kursejë shuma të konsiderueshme parash. Por edhe për individë të caktuar, p.sh. profesionistë shqiptarë që punojnë si të pavarur për klientë jashtë, marrëveshjet mund të shmangin tatimin e dyfishtë të të ardhurave të tyre personale.
Un caso tipico: un consulente albanese lavora da quattro a cinque mesi all'anno in uno Stato membro dell'UE; Il trattato può prevedere che, se non trascorre 183 giorni in quel paese e il suo stipendio non è pagato da un residente di quel paese, non sia tassato lì – in altre parole, è tassato solo in Albania in quanto residente, evitando così la doppia imposizione.
Un altro aspetto è che gli accordi sulla doppia imposizione sono strettamente legati alle relazioni economiche e diplomatiche. L'Albania ha dato priorità ai negoziati con gli Stati con cui intrattiene i maggiori scambi commerciali o con cui vi è un interesse reciproco in materia di investimenti. Questo spiega, ad esempio, perché i trattati con Italia, Grecia, Turchia, Macedonia del Nord, Kosovo, ecc. siano tra i primi. In effetti, l’accordo con il Kosovo era da tempo richiesto dalla comunità imprenditoriale, ma è stato finalizzato relativamente tardi (firmato nel 2022, entrato in vigore nel 2023). – Tuttavia, ora che è in vigore, si prevede che darà un impulso positivo al commercio bilaterale e agli investimenti tra i due paesi. Un investitore albanese che costituisce una società in Kosovo ora sa che i suoi profitti non saranno tassati due volte, e viceversa per i kosovari in Albania. Allo stesso modo, il nuovo accordo con gli Emirati Arabi Uniti (in vigore dal 2019) è stato importante per incoraggiare gli investimenti degli Emirati in settori strategici in Albania (ad esempio il porto di Durazzo, l’energia, il turismo).
In conclusione, gli accordi MSHTD costituiscono un'infrastruttura finanziaria indispensabile per le imprese in un mondo globalizzato. Essi riducono i costi delle attività commerciali internazionali, aumentano la certezza giuridica e rafforzano la cooperazione tra gli Stati. Per un piccolo paese come l’Albania, che cerca di attrarre capitali stranieri e incoraggiare le proprie imprese ad ampliare i propri orizzonti, questi accordi rappresentano sia un vantaggio competitivo che una necessità.
Panorama attuale: elenco aggiornato degli accordi fiscali dell'Albania
Dal 1993, anno in cui è stato ratificato il primo accordo fiscale (con la Polonia), l'Albania ha costantemente ampliato la propria rete di trattati. Attualmente (2025), il nostro Paese ha oltre 40 accordi per evitare la doppia imposizione ratificati e in vigore con Stati di tutto il mondo. mondo.
Europa (UE e Balcani)
Shqipëria ka MSHTD me pothuajse të gjitha vendet kryesore evropiane. Këtu përfshihen Italia (në fuqi prej 2000), Greqia (2001), Gjermania (2012), Franca(nënshkruar më 2021, tashmë e ratifikuar), Britania e Madhe (2014), Austria (1993), Zvicra (2000), Suedia (2004), Norvegjia (2009), Finlanda (ratifikuar ~2018), Danimarka (mungon marrëveshje e drejtpërdrejtë deri tani), Belgjika (hyrë në fuqi rishtazi ~2022), Holanda(1999), Spanja (2011), Portugalia (ende pa marrëveshje dypalëshe), Polonia (1995)l, Rumania (1995), Hungaria(1996) Bullgaria (1999), Kroacia (1999), Sllovenia (2005), Sllovakia (2016), Çekia (1997), Moldavia (2005), si dhe vendet e ish-Jugosllavisë: Serbia dhe Mali i Zi (marrëveshje e trashëguar që daton nga 2004, e cila vazhdon të zbatohet me secilin shtet pas pavarësisë), Maqedonia e Veriut (1999), Bosnje-Hercegovina (ratifikuar dhe hyrë në fuqi ~2022), dhe si e fundit Kosova (2023). Këto marrëveshje evropiane mbulojnë pjesën dërrmuese të shkëmbimeve tregtare e investimeve të Shqipërisë. Përjashtime të pakta mbeten (p.sh. me Irlandën ka marrëveshje, por me Islandën gjithashtu; ndërkohë, me shtete shumë të vogla si San Marino apo Lihtenshtejn s’ka traktate tatimore, por këto kanë ndikim të kufizuar praktik).
America del Nord e del Sud
Vlen të vihet në dukje se Shqipëria nuk ka ende marrëveshje tatimore me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Edhe pse ka pasur diskutime dhe dëshirë reciproke, një traktat me SHBA-në s’është materializuar (SHBA përgjithësisht i lidh traktatet tatimore me kujdes dhe me pak vende më të vogla). Gjithsesi, investimet amerikane në Shqipëri (p.sh. në sektorin bankar apo energjetik) shpesh janë strukturuar përmes degëve evropiane të korporatave amerikane, duke shfrytëzuar kështu marrëveshjet që Shqipëria ka me vendet evropiane. Sa i takon vendeve të Amerikës së Veriut, Shqipëria ka nënshkruar në 2021 një marrëveshje me Kanadanë, por ende nuk ka hyrë në fuqi (në pritje të ratifikimit nga pala kanadeze). Me shtetet e Amerikës Latine nuk kemi marrëveshje tatimore dypalëshe, gjë që reflekton shkëmbimet e pakta ekonomike me to.
Asia e Oceania
Shqipëria ka një numër të konsiderueshëm traktatesh në Azi. Ndër më të rëndësishmet janë me Kinën (1994, e rinegociuar më 2011), me Turqinë (1997), me Indinë (2013, ende jo në fuqi deri vonë për shkak të procedurave – u ratifikua nga Shqipëria në 2013, dhe hyri në fuqi pas shkëmbimit të notave në 2014), me Japoninë (asnjë marrëveshje ende, por është nënshkruar një Traktat për Mbrojtjen e Investimeve i cili indirekt shton disiplina fiskale), me Korenë e Jugut (2006), me Malajzinë (1995), me Singaporin(2012), me Emiratet e Bashkuara Arabe (2014, hyri në fuqi 2014), me Kuvajtin (2014), me Katarin(2013), me Arabinë Saudite (2019), me Izraelin(2021) me Azerbajxhanin (2010) dhe Xhorxhinë (2012). Këto traktate ndihmojnë sidomos në sektorin e tregtisë së hidrokarbureve (p.sh. investitorët nga Lindja e Mesme) dhe në nxitjen e bashkëpunimit ekonomik me vendet aziatike në rritje. Ndër vendet e rajonit Azi-Paqësor, Australia dhe Zelanda e Re mbeten pa marrëveshje me Shqipërinë, por impakti i kësaj mungese është i vogël aktualisht.
Africa
Marrëveshja kryesore në këtë kontinent është me Egjiptin (2010, hyri në fuqi në 2011). Egjipti është një partner i moderuar tregtar, por marrëveshja ka rëndësi gjeostrategjike. Me vende të tjera afrikane (p.sh. Afrika e Jugut, Nigeria) nuk ka ende traktate, megjithëse mundësitë e ardhshme investuese mund ta bëjnë të dëshirueshme nisjen e tyre.
L'elenco completo degli Stati con cui l'Albania ha stipulato accordi MSHTD è disponibile anche sul sito web ufficiale di Imposte.
Për lehtësi, po e përmendim këtu me emër shteti (në rend alfabetik): Arabi Saudite, Austria, Azerbajxhan, Belgjikë, Bosnje-Hercegovinë, Bullgari, Britani e Madhe (dhe Irlandë e Veriut), Çeki, Egjipt, Emiratet e Bashkuara Arabe, Estoni, Finlandë, Francë, Greqi, Hungari, Holandë, Indi, Irlandë, Itali, Izrael, Kinë, Kore e Jugut, Kroaci, Kosovë, Kuvajt, Letoni, Luksemburg, Maqedoni e Veriut, Mal i Zi (me Serbinë), Malajzi, Maltë, Moldavi, Norvegji, Poloni, Qatar, Rumani, Rusi, Singapor, Sllovaki, Slloveni, Spanjë, Suedi, Turqi, Gjermani. Kjo listë përditësohet periodikisht pasi hyjnë në fuqi traktate të reja. Aktualisht numërojmë 43 marrëveshje të ratifikuara dhe në fuqi (me Izraelin si e 43-ta që hyri në fuqi në fund të 2021), ndërsa marrëveshje të nënshkruara por në pritje të përfundimit të procedurave janë edhe disa (p.sh. Kanada, Emiratet e Bashk. – e reja për tatimin mbi të ardhurat, etj.).
Bizneset shqiptare tani mund të operojnë në shumicën e vendeve kryesore pa frikën e tatimit të dyfishtë. Po ashtu, një i huaj që investon në Shqipëri nga këto vende e di se fitimi i tij do trajtohet sipas rregullave të dakorduara. Për administratën tatimore shqiptare, sfida është të administrojë korrektësisht këtë rrjet, sepse secila marrëveshje ka veçantitë e veta (p.sh. normat e tatimit në burim të rëna dakord ndryshojnë: me ndonjë vend është 5%, me ndonjë 10%, diku dividendët mund të tatohen në të dy vendet, diku jo, etj.). Udhëzimi i ri ndihmon edhe këtu, sepse nëpërmjet Aneksit me listën e marrëveshjeve jep edhe disa informacione kyçe (si numrin e ligjit të ratifikimit, datën e hyrjes në fuqi, dhe në shumë raste tavanet e tatimit në burim të parashikuar për interesa, dividentë, honorar).
Në këndvështrimin e biznesit, ajo që ka rëndësi është që pothuaj në çdo vend ku vendosin të zgjerojnë veprimtarinë, bizneset shqiptare gjejnë një traktat në fuqi. Madje edhe me vende relativisht të largëta si Singapori apo Katari, çka tregon se politika fiskale shqiptare ka qenë mjaft aktive ndërkombëtarisht. Një këshillë praktike për çdo sipërmarrës: përpara se të fillojë një operacion ndërkombëtar (p.sh. të hapë filial jashtë, ose të lidhë një kontratë shërbimi me një partner të huaj), duhet të kontrollojë ekzistencën e MSHTD-së me atë shtet dhe të familjarizohet me përmbajtjen e saj. Kjo i jep mundësinë të planifikojë tatimin e vet në mënyrën më efikase të mundshme dhe të përfitojë nga lehtësitë që traktati ofron (p.sh. të sigurojë certifikatat e nevojshme që në fillim). Fatmirësisht, tani kjo përmbajtje është lehtësisht e aksesueshme falë publikimeve zyrtare dhe udhëzuesve si ky blog apo dokumente të DPT-së.
Il quadro giuridico albanese: gerarchia delle leggi e rapporto con gli accordi fiscali
Për të kuptuar plotësisht zbatimin e MSHTD-ve, duhet parë pozicioni që ato zënë brenda hierarkisë së burimeve ligjorenë Shqipëri. Pyetja kryesore këtu është: çfarë ndodh kur një dispozitë e ligjit të brendshëm tatimor bie ndesh me një dispozitë të marrëveshjes dypalëshe tatimore? Përgjigjja e shkurtër është se dispozitat e marrëveshjes kanë epërsi ndaj atyre të ligjit të brendshëm, me kusht që marrëveshja të jetë ratifikuar me ligj nga Kuvendi i Shqipërisë.
Kjo buron së pari nga Neni 122 i Kushtetutës së Shqipërisë, i cili përcakton se marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara bëhen pjesë e rendit juridik të brendshëm dhe prevalojnë ndaj ligjeve të zakonshme kur kanë kundërshti. Në rastin e marrëveshjeve tatimore, kjo do të thotë se, edhe nëse ligji vendas për tatimin mbi të ardhurat ose procedurat tatimore parashikon diçka ndryshe, zbatohen rregullat e marrëveshjes (për aq sa çështja hyn në fushën e mbulimit të marrëveshjes). Udhëzimi nr.11 e thekson këtë duke deklaruar se MSHTD-të janë pjesë integrale e legjislacionit tatimor shqiptar dhe duhen lexuar në harmoni me të. Madje, vetë fakti që në udhëzim jepen përparësi kritereve të traktatit mbi ato të ligjeve të brendshme për çështje si rezidenca apo tatimi, e konfirmon këtë parim P.sh., nëse ligji shqiptar i procedurave thotë se një person që qëndron mbi 183 ditë është rezident, kurse një traktat i veçantë ka rregulla më specifike (fjala vjen, kërkon edhe të ketë banesë të përhershme), në zgjidhjen e një situate konflikti do ndiqet procedura e traktatit për të vendosur rezidencën
Nga ana praktike, Ligji i ri “Për Tatimin mbi të Ardhurat” (Nr. 29/2023) ka inkorporuar disa nene që aludojnë në marrëveshjet tatimore. P.sh., në nenet fundore mund të ketë një shprehje se “Dispozitat e këtij ligji zbatohen në përputhje me marrëveshjet ndërkombëtare tatimore ku Republika e Shqipërisë është palë”. Edhe Ligji “Për Procedurat Tatimore” (Nr. 9920/2008) përmban referenca (si neni 115) se procedurat e trajtimit të tatimit të dyfishtë rregullohen nga udhëzimet dhe marrëveshjet në fuqi. Kjo tregon që legjislacioni i brendshëm shqiptar e ka njohur formalisht epërsinë e traktateve, duke krijuar një mjedis të harmonizuar. Në rast të ndonjë boshllëku, vetë Kushtetuta dhe ligji i ratifikimit të traktatit do të kishin fuqi zgjidhëse – çdo traktat ratifikohet me ligj të veçantë (p.sh. Ligji nr. 43/2023 për ratifikimin e MSHTD-së me X shtet) dhe gëzon status të barabartë me ligjet e tjera, por i veçantë (lex specialis) ndaj tyre.
Një aspekt i rëndësishëm i hierarkisë ligjore është edhe çështja e interpretimit. Shpesh ligjet tatimore i referohen komenteve të modeleve ndërkombëtare për të kuptuar termat e marrëveshjeve. Në Shqipëri, ndonëse jo formalisht e shkruar në ligj, praktika e ndjekur nga autoritetet tatimore dhe këshilltarët është përdorimi i Komentarit të Modelit OECD si udhërrëfyes interpretues për traktatet (për sa kohë traktati i caktuar bazohet në modelin OECD, që shumica janë). Kjo siguron që interpretimi në Shqipëri të mos devijojë nga ai i palës tjetër kontraktuese. Udhëzimi nr.11, duke përmbledhur një pjesë të mirë të atij komentari në shqip, në fakt ka “zbutur” hendekun e interpretimit midis palëve – tatimpaguesit shqiptar kur lexon shpjegimet e udhëzimit mbi një nen të traktatit, praktikisht po lexon versionin e “OECD Commentary”-t të përshtatur për Shqipërinë.
Sa i takon ligjit material vs marrëveshje, një rregull i rëndësishëm është ai i “klauzolës më të favorshme”. Ligji shqiptar shpesh parashikon se, kur ka marrëveshje tatimore, tatimpaguesi ka të drejtë të zgjedhë zbatimin e asaj dispozite që i jep atij trajtimin më të favorshëm – qoftë marrëveshja, qoftë ligji vendas. Në shumicën e rasteve, traktati është më favorizues (p.sh. ul normën e tatimit në burim), por ka raste të rralla kur ligji vendas mund të jetë bërë më liberal (p.sh. aktualisht Shqipëria ka normë tatimi 0% për dividentët e riinvestuar, që disa traktate të vjetra nuk e parashikojnë një skenar të tillë, megjithatë tatimpaguesi mund të aplikojë normën 0% të ligjit vendas). Në këto situata, administrata priret t’i njohë tatimpaguesit të drejtën të aplikojë normën më të ulët. Parimi i përgjithshëm: askush s’do tatohet më rëndë se sa parashikon ligji më favorizues ndërmjet traktatit dhe legjislacionit kombëtar.
Hierarkia e burimeve juridike përcakton edhe rolin e udhëzimeve administrative si Nr.11/2024. Duhet qartësuar se udhëzimi është një akt nënligjor, nuk është ligj vetë, por bazuar në ligjin tatimor dhe Kushtetutë. Ai nuk mund t’i ndryshojë marrëveshjet, por vetëm t’i sqarojë. Për fat, Udhëzimi nr.11 e ka respektuar këtë kufi: ai nuk krijon “të drejta apo detyrime të reja” që nuk dalin nga traktatet apo ligjet, por vetëm proceduralizon mënyrën e ushtrimit të atyre të drejtave. Kjo e bën atë të qëndrueshëm juridikisht – nuk përbën një shkallë tjetër hierarkie që mund të shkaktojë konflikt, por është urë lidhëse midis traktatit dhe realitetit të zbatimit.
Së fundmi, është me rëndësi të dihet se marrëveshjet tatimore ratifikohen me ligj të veçantë nga Kuvendi, dhe nëse dikur do duhet t’u jepet fund, shfuqizimi i tyre po ashtu bëhet me miratim parlamentar (ose me pëlqim të dyanshëm për prishje). Kjo i bën ato shumë më të forta se aktet e thjeshta ligjore që Qeveria mund t’i ndryshojë me propozim. Shkalla e lartë e vështirësisë së ndryshimit i jep investitorëve siguri në afatgjatë: p.sh. një normë tatimi 5% mbi interesat e parashikuar në traktat me një vend do mbetet 5% për shumë vite, pavarësisht nëse vendi vendos të ndryshojë normat e brendshme të tatimit. Kjo stabilitet është pjesë e “premtimit” që një shtet i bën tjetrit dhe investitorëve të tij.
Në kontekstin shqiptar, mund të thuhet se kuadri ligjor i brendshëm tashmë funksionon në harmoni me angazhimet ndërkombëtare fiskale. Ligji i Tatimit mbi të Ardhurat përcakton objektin e tatimit brenda vendit, Ligji i Procedurave Tatimore jep kornizën për administrimin dhe sanksionet, dhe mbi to qëndrojnë marrëveshjet tatimore si instrumente dypalëshe që mbizotërojnë kur është rasti. Udhëzimi nr.11 dhe ndryshimet e tij plotësuese janë “lubrifikanti” që ndihmon këto ingranazhe të ndryshme ligjore të punojnë pa fërkime.
Conclusione
Marrëveshjet për shmangien e tatimit të dyfishtë janë një instrument i pazëvendësueshëm në arsenalin fiskal të Shqipërisë, që mundëson integrimin e ekonomisë sonë në atë globale pa u përballur me pengesën e tatimit të dyfishtë. Udhëzimi Nr. 11, datë 23.7.2024, i ndryshuar së fundmi me Udhëzimin Nr.15, datë 8.7.2025, ka krijuar një urë lidhëse të fortë midis tekstit të marrëveshjeve dhe zbatimit praktik të tyre nga bizneset dhe administrata tatimore shqiptare. Në këtë blog kemi parë sesi udhëzimi shpjegon parimet themelore (rezidencën, burimin, eliminimin e tatimit të dyfishtë, selinë e përhershme) dhe sesi ai vendos procedura transparente për njoftimin dhe dokumentimin e rasteve kur zbatohet një marrëveshje. Kemi shqyrtuar ndryshimet e fundit të cilat synojnë të lehtësojnë tranzicionin në sistemin elektronik dhe të qartësojnë çdo paqartësi, si dhe kemi analizuar përvojën e deritanishme në zbatimin e MSHTD-ve – duke identifikuar përmirësimet e arritura dhe pikat ku duhet ende kujdes.
Il nostro esempio pratico ha illustrato passo dopo passo come un'impresa albanese possa ottenere benefici fiscali grazie alla convenzione, a condizione che ne rispetti rigorosamente le norme. L'importanza di questi accordi è emersa chiaramente: per le nostre imprese, essi costituiscono i pilastri che sostengono il doppio carico fiscale, rendendole più competitive e incoraggiando gli investimenti. L'ampio elenco di paesi con cui l'Albania ha firmato trattati – dall'Europa, all'Asia e all'America fino all'Africa – attesta l'impegno del nostro paese nell'eliminazione delle barriere fiscali transfrontaliere.
Megjithatë, me fuqinë vjen edhe përgjegjësia: bizneset dhe profesionistët duhet të jenë vigjilentë për të shmangur çdo mospërputhje apo keqinterpretim. Ne theksuam rreziqet kryesore (mosdorëzimi në afat i dokumenteve, gabimet në interpretim, abuzimet e qëllimshme, etj.) dhe dhamë këshilla konkrete si t’i evitoni ato – nga organizimi i brendshëm tek kërkimi i këshillës së specializuar. Në këtë mënyrë, përfitimet e traktateve mund të merren pa asnjë pasojë anësorenegative.
Nel lungo termine, raccomandiamo diverse linee di intervento per il miglioramento, quali la completa digitalizzazione, un’ulteriore semplificazione ove possibile, la formazione continua di tutte le parti coinvolte e l’allineamento alle migliori pratiche internazionali (compreso il rispetto degli standard dell’UE e dell’OCSE in questo ambito). L'Albania ha già dimostrato di muoversi in questa direzione: la ratifica dello strumento multilaterale BEPS e l'inclusione di clausole anti-abuso sono segnali forti.
Konkluzioni kryesor: Udhëzimi i ri nr.11/2024 (i përmirësuar me nr.15/2025) është një hap madhor pozitiv drejt konsolidimit të sigurisë tatimore për investimet ndërkombëtare. Ai i pajis bizneset dhe profesionistët me udhëzimet dhe mjetet e duhura për të lundruar në ujërat e ndërlikuara të tatimit ndërkombëtar, ndërsa njëkohësisht fuqizon administratën tatimore shqiptare për të mbikëqyrur dhe zbatuar traktatet në mënyrë efektive dhe të drejtë. Për audiencën tonë – si sipërmarrës ashtu edhe ekspertë tatimorë – mesazhi është i qartë: shfrytëzoni përparësitë që ofrojnë MSHTD-të, por bëjeni këtë me dije, korrektësi dhe kujdes procedural. Në këtë mënyrë, bizneset do të kursejnë kosto, do të rrisin fitimet dhe do të zgjerojnë horizontet, ndërsa shteti siguron që marrëveshjet e tij ndërkombëtare po arrijnë qëllimin e tyre pa u keqpërdorur. Shmangia e tatimit të dyfishtë nuk është thjesht një koncept teknik – është një faktor kyç që ndikon klimën e investimeve dhe suksesin ndërkombëtar të bizneseve shqiptare, dhe me kuadrin e ri ligjor, ajo është bërë më e arritshme se kurrë më parë.
Domande frequenti
Çfarë është tatimi i dyfishtë dhe kur ndodh?
Tatimi i dyfishtë ndodh kur e njëjta të ardhur tatohet dy herë, nga dy vende të ndryshme. Kjo ndodh zakonisht kur një biznes ose individ ka aktivitet ndërkufitar dhe njëkohësisht është rezident tatimor në një vend, por realizon të ardhura në një vend tjetër. Marrëveshjet dypalëshe janë mënyra kryesore për ta shmangur këtë.
Cilat biznese preken nga marrëveshjet e tatimit të dyfishtë?
Preken bizneset dhe individët që paguajnë fatura ndaj partnerëve të huaj, marrin dividentë ose interesa nga jashtë, kanë filiale jashtë vendit, ose ofrojnë shërbime për klientë jashtë Shqipërisë. Edhe profesionistët e lirë me klientë të huaj mund të përfitojnë nga këto marrëveshje.
Çfarë dokumentacioni kërkohet për të zbatuar një marrëveshje tatimore?
Duhet të dorëzohet pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve një paketë dokumentesh, përfshirë certifikatën e rezidencës tatimore të partnerit të huaj dhe formularin e aplikimit. Dokumentet dorëzohen brenda vitit kalendarik pasues vitit kur u kryen transaksionet. Afati dhe forma e dorëzimit janë saktësuar me Udhëzimin Nr. 15, datë 8.7.2025.
A ka Shqipëria marrëveshje tatimore me të gjitha vendet e BE-së?
Me shumicën e tyre, po. Shqipëria ka marrëveshje aktive me Italinë, Greqinë, Gjermaninë, Francën, Austrinë, Holandën, Spanjën dhe shumë të tjera. Vendet e pakta të BE-së pa marrëveshje janë Portugalia dhe disa vende të vogla. Lista e plotë gjendet në faqen zyrtare të Tatimeve.