Introduzione
Le criptovalute e le cripto-attività in generale sono diventate negli ultimi anni uno degli argomenti più discussi nel mondo della finanza e della tecnologia. Molti le considerano con entusiasmo come un'innovazione che sfida il sistema bancario tradizionale, mentre altri le guardano con sospetto, vedendole come strumenti instabili o legati ad attività illecite. La verità sta nel mezzo: le cripto-attività si basano su una nuova tecnologia chiamata tecnologia di registro distribuito (DLT), che può apportare benefici reali ma comporta anche dei rischi. Recentemente, in Albania è stato preparato un progetto di legge “Per i mercati delle criptovalute”, një kuadër ligjor i ri që synon të rregullojë këto tregje duke u përafruar plotësisht me standardet e Bashkimit Evropian. Ky shkrim synon të shpjegojë me gjuhë të thjeshtë se çfarë janë kripto-asetet, si kanë evoluar globalisht, çfarë parashikon projektligji i ri shqiptar, cilat janë sfidat dhe rreziqet e tregut, si dhe pse kjo nismë ligjore është e rëndësishme për Shqipërinë. Në fund, do të gjeni edhe disa rekomandime praktike për sipërmarrësit dhe përdoruesit që merren me kripto-asete.
Cosa sono le cripto-attività e come sono state create? (Blockchain e DLT)
Le cripto-attività sono attività digitali create e protette tramite la crittografia e basate sulla tecnologia dei registri distribuiti (Distributed Ledger Technology, DLT). Il più famoso tra questi è Bitcoin, la prima criptovaluta al mondo, lanciata nel 2009 da una persona (o un gruppo) sotto lo pseudonimo di Satoshi Nakamoto. Il Bitcoin è stato concepito come un sistema di pagamento elettronico peer-to-peer che consente transazioni dirette tra utenti senza la necessità di un'autorità centrale, utilizzando come base un registro distribuito chiamato blockchain. La blockchain funziona come un registro digitale delle transazioni, che viene memorizzato in duplicato su migliaia di computer in tutto il mondo; Ogni volta che viene effettuata una nuova transazione, questa viene aggiunta al registro sotto forma di un “blocco” collegato ai blocchi precedenti, creando così una catena immutabile di transazioni. Questa innovazione tecnologica ha risolto il problema del doppio utilizzo e ha reso possibile l'esistenza di una valuta digitale non controllata da alcuna banca centrale.
Lindja e kripto-aseteve të tjera
Dopo il Bitcoin, è emerso un intero universo di altre criptovalute. Piattaforme come Ethereum zgjeruan konceptin duke futur “kontrata të zgjuara”, programe të automatizuara në blockchain, që hapën rrugën për token të rinj dhe aplikacione të decentralizuara. Sot ekzistojnë mijëra kriptomonedha e gettone con una varietà di funzioni: alcune sono concepite come moneta digitale per i pagamenti, altre sono token di servizio che garantiscono l'accesso a piattaforme o progetti, mentre altre ancora sono token garantiti da attività, come le cosiddette stablecoin che ancorano il proprio valore a una valuta tradizionale (ad esempio, USD o EUR).
Është e rëndësishme të kuptohet se termi “kripto” i referohet kriptografisë, elementit teknik që i bën këto asete të sigurta, dhe jo domosdoshmërisht ndonjë karakteristike “sekrete” ose të paligjshme. Shpesh publiku i përgjithshëm e përdor fjalën “kriptomonedhë” për t’iu referuar të gjitha llojeve të kripto-aseteve, por në realitet kripto-asetet përfshijnë një gamë më të gjerë. Për shembull, NFT-të janë gjithashtu kripto-asete, por nuk funksionojnë si monedhë; ato përfaqësojnë pronësinë e një aktivi unik dixhital (si vepër arti, koleksion, etj.). Për shkak të kësaj larshmërie, termi modern përdor termin “kripto-aset” si më gjithëpërfshirës dhe projektligji i ri shqiptar po ashtu e trajton çështjen me këtë term.
Leggi anche Le criptovalute e il loro utilizzo
L'evoluzione nel corso degli anni e i principali sviluppi a livello mondiale
Fillimet e kriptomonedhave u karakterizuan nga një periudhë entuziazmi kureshtarësh dhe mosvëmendje e rregullatorëve. Në vitet 2010-2016, Bitcoin dhe kripto-t e tjera kryesisht përdoreshin nga një komunitet i vogël, ndonëse pati disa momente që tërhoqën vëmendjen e mediave (si p.sh. përdorimi i Bitcoin në tregun online Silk Road për transaksione anonime). Rreth vitit 2017, tregu global i kripto-aseteve shpërtheu gjatë manisë së ICO-ve (Offerte iniziali di moneta), dove numerosi progetti stavano lanciando i propri token come strumento di finanziamento. Ciò ha destato preoccupazione nelle autorità, poiché molte ICO si sono rivelate schemi fraudolenti o fallimenti, causando danni agli investitori. Le autorità di regolamentazione globali hanno iniziato a prestare attenzione al fenomeno: la Cina ha vietato le ICO e gli exchange di criptovalute, mentre alcuni Stati hanno iniziato a formulare il primo quadro normativo (ad esempio, gli Stati Uniti, attraverso autorità di regolamentazione come la SEC, hanno iniziato a trattare alcuni token come titoli).
Rregullorja MiCA e Bashkimit Evropian
Uno degli sviluppi globali più significativi degli ultimi anni è il regolamento UE “Mercati delle cripto-attività” (MiCA), adottato nel 2023. Il MiCA è il primo quadro normativo globale al mondo dedicato alle cripto-attività e mira a disciplinare ogni aspetto di questo ecosistema non contemplato dalle leggi finanziarie esistenti. Il MiCA impone regole rigorose agli emittenti di token (in particolare alle stablecoin, che il MiCA classifica come token di moneta elettronica e token di riferimento a un'attività) e ai fornitori di servizi relativi alle cripto-attività (come piattaforme di scambio di criptovalute, depositari, consulenti di investimento in criptovalute, ecc.Queste regole includono l’obbligo di pubblicare un documento informativo (white paper) per ogni nuovo token, requisiti patrimoniali minimi e di governance societaria per le società che gestiscono servizi di criptovalute, la tutela dei consumatori, nonché misure contro gli abusi di mercato. Il MiCA è stato motivato dalla necessità di porre fine all'approccio frammentato in cui ogni paese trattava le criptovalute in modo diverso; l'obiettivo era quello di armonizzare le norme in tutta l'Unione Europea. Si prevede che questo regolamento entri in vigore gradualmente nell'UE nel corso del 2024-2025 ed è considerato un modello anche da altri paesi.
Qasjet rregullatore jashtë Bashkimit Evropian
Përveç BE-së, vende të ndryshme kanë ndjekur qasje të ndryshme. SHBA ende nuk e ka një ligj unik federal për kripto-asetet, por përdor ligjet ekzistuese (p.sh. ato të letrave me vlerë ose ato për derivate) për të ndërhyrë rast pas rasti, kjo nganjëherë krijon paqartësi se çfarë konsiderohet saktësisht një security (leter me vlerë) në botën kripto. Ndërkohë, disa shtete si El Salvador eksperimentuan guximshëm: në shtator 2021 El Salvador u bë vendi i parë që e shpalli Bitcoin monedhë zyrtare ligjore në ekonominë e vet, krahas il dollaro americano. Questa mossa è stata accolta con scetticismo dalle istituzioni finanziarie internazionali, ma dimostra il livello di interesse che le criptovalute hanno suscitato come strumento finanziario alternativo. Allo stesso modo, molte banche centrali in tutto il mondo hanno reagito alla diffusione delle criptovalute avviando progetti per le proprie valute digitali (CBDC, Central Bank Digital CurrencyAd esempio, la Banca centrale europea sta lavorando a un euro digitale, la Federal Reserve (la Fed) sta valutando l'introduzione di un dollaro digitale e altre grandi banche stanno seguendo la stessa strada.
L'idea è che, se non si può fermare la rivoluzione delle valute digitali, è meglio unirsi a essa offrendo versioni regolamentate e sostenibili.
Ngjarjet tronditëse të viteve 2021-2022
Në vitet 2021-2022, tregjet kripto përjetuan disa ngjarje tronditëse që i shtynë edhe më tej rregullatorët drejt veprimit. Në maj 2022 dështoi projekti Terra/Luna, një stablecoin algoritmik dhe tokeni i lidhur me të, duke fshirë dhjetëra miliardë dollarë brenda pak ditësh dhe duke lënë shumë investitorë të vegjël me humbje totale. Pak muaj më pas, në verë-vjeshtë 2022, disa kompani të mëdha huadhënëse kripto si Celsius Network falimentuan, dhe kulmi erdhi në nëntor 2022 me kolapsin spektakolar të bursës FTX, një nga shkëmbimet më të mëdha globale të kriptomonedhave. Rasti FTX ekspozoi mungesën e kontrolleve, kompania kishte përdorur në mënyrë abuzive fondet e klientëve, dhe tregoi se sa shkatërruese mund të jetë mungesa e rregullimit: mbi një milion kreditorë mbeten ende në ankth për të rikuperuar paratë. Këto ngjarje u bënë thirrje zgjimi për vendimmarrësit anembanë botës, duke konfirmuar se kriptoindustria kishte arritur një shkallë ku mbikëqyrja e duhur ishte jetike. Si rezultat, pritet që vitet e ardhshme shumica e juridiksioneve të kenë krijuar korniza rregullatore specifike për kripto-asetet, duke balancuar nevojën për të frenuar abuzimet me dëshirën për të inkurajuar inovacionin.
Finalità e contenuto del progetto di legge albanese “sui mercati delle cripto-attività”
L'Albania si sta allineando alla tendenza globale volta a regolamentare le criptovalute con un approccio proattivo. Il nuovo progetto di legge “Per i mercati delle criptovalute”Il suo obiettivo è quello di istituire un quadro normativo chiaro ed esaustivo per l'emissione di cripto-asset e la prestazione dei relativi servizi. Questa iniziativa legislativa è stata concepita fin dall’inizio per essere pienamente in linea con l’acquis dell’UE, ovvero per recepire il regolamento MiCA e altri atti europei pertinenti, con l’obiettivo di garantire che la legislazione albanese sia armonizzata con quella dell’UE al momento dell’adesione. In altre parole, l'Albania sta importando i migliori standard internazionali in questo campo e sta costruendo le proprie regole non partendo da zero, ma sulla base dell'esperienza e del quadro normativo europeo.
Cosa disciplina il disegno di legge? Questa nuova legge disciplinerà i principali soggetti e le attività del mercato delle criptovalute, colmando le lacune attualmente esistenti. Secondo la relazione illustrativa allegata, il disegno di legge definisce diversi pilastri fondamentali della regolamentazione:
Trasparenza e informazione pubblica
Qualsiasi emissione di un nuovo cripto-asset (ad esempio un nuovo token) o offerta al pubblico, così come l’ammissione di un cripto-asset alla negoziazione su una piattaforma di trading, deve essere accompagnata da informazioni complete e chiare destinate al pubblico. Gli emittenti saranno tenuti a pubblicare un documento informativo che descriva il cripto-asset, i relativi rischi, diritti e obblighi, in modo che gli investitori possano prendere decisioni informate.
Autorizzazione e vigilanza degli operatori di mercato
Il disegno di legge stabilisce i requisiti e le norme per il rilascio delle licenze e delle autorizzazioni a tutti i fornitori di servizi nel settore delle cripto-attività, nonché agli emittenti di token specifici (ad esempio, stablecoin o token garantiti da attività). Tra questi figurano requisiti operativi (come la sicurezza dei sistemi informatici), requisiti organizzativi (una struttura chiara, controlli interni) e requisiti di governance interna (ad esempio, il consiglio di amministrazione, le politiche di gestione dei rischi). I soggetti autorizzati saranno soggetti a una vigilanza continua da parte delle autorità competenti.
Tutela degli investitori e dei clienti
Një theks i veçantë vihet te mbrojtja e investitorëve, sidomos investitorëve jo-profesionistë (individët e zakonshëm). Kërkesat për mbrojtje do të zbatohen gjatë gjithë ciklit, nga momenti i emetimit dhe ofertës fillestare e deri te tregtimi dytësor. Po ashtu, për ofruesit e shërbimeve kripto do të ketë rregulla për mbrojtjen e klientëve, p.sh. detyrimi për të mbajtur të ndara asetet e klientëve nga ato të kompanisë, masa për të siguruar kthimin e aseteve të klientëve në rast falimentimi të kompanisë, etj.
Integrità del mercato (prevenzione degli abusi)
Il disegno di legge prevede misure volte a prevenire l'insider trading, a vietare la manipolazione del mercato e a impedire la diffusione di informazioni false o riservate. Tali disposizioni mirano a garantire che il mercato delle criptovalute operi in modo trasparente e affidabile, proprio come richiesto nei mercati mobiliari tradizionali.
Coordinamento istituzionale
Poiché le criptovalute interessano diversi settori (mercati finanziari, sistemi di pagamento, ecc.), il progetto di legge ripartisce chiaramente le responsabilità tra le autorità competenti. In questo caso specifico, Autorità di vigilanza finanziaria (AMF) e Banca d'Albania (BoA) Essi svolgeranno un ruolo fondamentale nell'attuazione della legge. L'AMF si occuperà principalmente del rilascio delle licenze e della vigilanza sui fornitori di servizi e degli aspetti di mercato, mentre la Banca d'Albania dovrebbe svolgere un ruolo di primo piano sulle questioni relative ai token di moneta elettronica e alle loro implicazioni per la stabilità monetaria e i sistemi di pagamento.
Oltre ai principi fondamentali, il disegno di legge definisce in dettaglio quali attività specifiche saranno regolamentate. A differenza della legge vigente (n. 66/2020, për të cilin do flasim më poshtë), ku rregulloheshin vetëm disa lloj subjektesh (si bursat DLT, kujdestarët e portofolit dhe emitentët e tokenëve), projektligji i ri zgjeron perimetrin rregullator duke futur brenda tij edhe shërbimet ndihmëse dhe të ndërmjetësimit: p.sh. operimi i platformave të tregtimit të kripto-aseteve (exchanges), shërbimet e këmbimit kripto-para (p.sh. këmbimi i Bitcoin me Lekë apo Euro), shërbimet e kujdestarisë (custody) ku ofruesi ruan çelësat privatë për klientët, marrja dhe transmetimi i urdhrave të klientëve, ekzekutimi i urdhrave në treg, hedhja në treg (placing) e kripto-aseteve të reja, transfertat e kripto-aseteve, si dhe këshillimi investues dhe administrimi i portofolit kripto. Praktikisht, çdo lloj shërbimi që lidhet me tregun kripto do të kërkojë autorizim dhe do të jetë nën mbikëqyrje të rreptë, duke mbyllur kështu hapësirat ku më parë aktiviteti mund të ndodhte jashtë çdo kontrolli.
Shërbimet kripto pa licencë në Shqipëri
Ad esempio, attualmente servizi quali gli scambi di criptovalute o la gestione professionale di portafogli di criptovalute non erano soggetti ad autorizzazione in Albania, e ciò rappresentava un rischio poiché soggetti non autorizzati potevano offrire tali servizi, esponendo i clienti a frodi e abusi. La nuova legge mira a porre fine a questa situazione sottoponendo ogni operatore al controllo normativo.
Un elemento di fondamentale importanza del disegno di legge è la regolamentazione specifica di due nuove categorie di token in conformità con gli standard dell'UE: i token riferiti ad attività (noti anche come ART) e i token di moneta elettronica (noti anche come EMT o semplicemente stablecoin). Si tratta di concetti tratti dal regolamento MiCA, con l’obiettivo specifico di disciplinare le stablecoin, che hanno acquisito slancio negli ultimi anni.
I token su asset (ART) sono token digitali garantiti dal valore di un altro asset o di un paniere di asset. Ad esempio, potrebbe trattarsi di un token che copre il valore di un grammo d'oro o di un token che riflette il valore di un paniere di valute legali.
I token di moneta elettronica (EMT) sono stablecoin che rispecchiano il valore di una valuta ufficiale, ad esempio 1 token = 1 USD o = 1 EUR, ecc. In sostanza, gli EMT funzionano in modo simile alla moneta elettronica (come concetto riconosciuto nella legislazione in materia), il che significa che per ogni token emesso deve essere detenuto un importo equivalente in valuta fiat.
Autorizimi dhe rezervat për emetuesit
Projektligji përcakton që çdo emetues i këtyre tokenave duhet të kalojë një proces autorizimi të veçantë, me kërkesa shtesë prudenciale. Ndër kërkesat kryesore janë: mbajtja e rezervave të mjaftueshme në asete të sigurta dhe likuide që mbulojnë vlerën e tokenëve të emetuar, ndarja e fondeve të klientëve nga fondet e tjera, ofrimi i një mekanizmi të qartë dhe të garantuar shlyerjeje, pra që mbajtësit e tokenit të mund ta konvertojnë atë në çdo moment në vlerën përkatëse monetare ose në vetë asetet bazë. Për tokenat e parasë elektronike, kërkohet që emetuesi t’i shlyejë ato me vlerë të barabartë monetare dhe në çdo kohë, pa asnjë komision shtesë, dhe i ndalohet të ofrojë interesa mbi ato tokenë (kjo për të mos i kthyer stablecoin-et në zëvendësues të depozitave bankare). Edhe për tokenat e aseteve (ART) parashikohet e drejta e përhershme e mbajtësve për shlyerje ndaj rezervës, sipas politikave të paracaktuara, dhe detyrohet emetuesi të ketë plane edhe për skenarë stresi që të mundësohet shlyerja edhe kur tregjet janë të trazuara. Gjithashtu, investimi i rezervave lejohet vetëm në asete me rrezik minimal dhe super likuide, në mënyrë që rezervat të jenë gjithnjë në dispozicion. Të gjitha këto janë masa për të parandaluar që një stablecoin i madh të mund të shkaktojë kriza, si ato të njohurat në historinë e financave (vrapime mbi banka, “bank run”), nëse përdoruesit nisin të humbin besimin dhe të kërkojnë shlyerjen masive të tokenëve. Pikërisht rasti i Terra/Luna shfaqi rrezikun e një stablecoin pa mbulim dhe pa rregulla, që u shemb brenda ditës, ndaj BE dhe tani edhe Shqipëria po i kushtojnë kaq vëmendje kësaj kategorie.
Regjimi për tokenat me rëndësi të lartë
In linea con questa attenzione rivolta alle stablecoin di grandi dimensioni, il disegno di legge prevede inoltre un regime speciale per i token “di grande rilevanza” (una definizione simile a quella dei token “significativi” nell’UE). Si tratterà di stablecoin che raggiungono una certa dimensione (ad esempio, un numero elevato di utenti o un valore totale elevato). Saranno soggette a requisiti aggiuntivi quali politiche specifiche di gestione del rischio e della liquidità, stress test periodici, e la Banca d’Albania avrà il diritto di richiedere riserve di liquidità più elevate qualora lo ritenga necessario. L'obiettivo è impedire che una stablecoin sistemica minacci la stabilità finanziaria o la politica monetaria del Paese.
Përjashtimi i DeFi nga rregullimi
Un altro cambiamento significativo nella nuova filosofia giuridica è l'attenzione rivolta agli attori principali e l'esclusione della finanza completamente decentralizzata (DeFi) dall'ambito di applicazione della normativa, almeno in questa fase. A differenza della normativa vigente 66/2020, i cili kishte parashikuar dispozita edhe për bursat DLT të decentralizuara dhe për kontratat smart (teorikisht duke dashur të rregullojë edhe platformat pa pronarë përkatës ose aplikacionet e automatizuara), projektligji i ri fokusohet vetëm tek shërbimet e kripto-aseteve që kanë një entitet qendror të identifikueshëm përgjegjës. Kjo do të thotë, p.sh., që një platformë plotësisht e decentralizuar pa asnjë person juridik pas saj (si disa protokolle DeFi) aktualisht nuk rregullohet nga ky ligj. Edhe vetë Bashkimi Evropian ka deklaruar se rregullimi i plotë i ekosistemit DeFi do të trajtohet në një moment të dytë, pasi është një sfidë komplekse si të vendosen detyrime ligjore mbi një “software” të përhapur nëpër rrjet pa administrator qendror. Gjithsesi, filozofia momentale është: nëse një aktivitet mund të identifikojë një përgjegjës, atëherë do rregullohet, dhe ky është një parim praktik që e ndan inovacionin e pranueshëm nga kaosi.
Çfarë ndryshon nga ligji 66/2020
Infine, il disegno di legge introduce anche alcune modifiche strutturali rispetto all'attuale normativa albanese in materia di criptovalute. Una di queste è l'eliminazione del ruolo dell“”Autorità per le tecnologie dell'informazione» nel processo di concessione delle licenze e di vigilanza. La legge 66/2020 tra cui AKSHI (Agenzia nazionale per la società dell'informazione) si një hallkë në licencimin e bursave DLT dhe shërbimeve wallet, por kjo qasje nuk rezultoi efektive (ishte një element unik i modelit shqiptar). Tani kompetenca i kalon tërësisht autoriteteve financiare (AMF dhe Bankës së Shqipërisë), që është edhe praktika ndërkombëtare e duhur. Gjithashtu, projektligji heq kërkesën e diskutueshme të ligjit të vjetër ku çdo aplikim për licencë duhej të dorëzohej nëpërmjet një “agjenti të tokenëve dixhitalë” ose një ofruesi shërbimesh inovative të licencuar. Në të kaluarën, kjo nënkuptonte që një kompani e huaj a vendase që donte të hynte në tregun kripto duhej fillimisht të gjente një ndërmjetës të licencuar në Shqipëri që t’i verifikonte dokumentet dhe të paraqiste aplikimin në emër të saj, një procedurë e ndërlikuar dhe e panjohur gjetkë, e cila me shumë gjasa dekurajoi aplikimet (sidomos pasi në fillim nuk ekzistonin fare agjentë të tillë të licencuar, duke krijuar një “qark të mbyllur” pengues). Tani kjo pengesë hiqet: çdo subjekt i interesuar mund të aplikojë drejtpërdrejt pranë autoritetit kompetent, siç është normale. Kjo pritet të thjeshtojë procedurat dhe të rrisë interesin e bizneseve për t’u licencuar në Shqipëri.
Çfarë synon projektligji i ri
In sintesi, il progetto di legge “Per i mercati delle criptovalute”Getta le basi per un ecosistema crittografico regolamentato e integrato, in linea con gli standard europei. Mira a creare fiducia tra gli utenti (garantendone la protezione), a fornire certezza giuridica alle imprese (norme stabili e prevedibili) e a promuovere l’innovazione nel settore della finanza digitale. Come affermato in il rapporto tra la legge, Un quadro normativo così chiaro consente ai fornitori di servizi nel settore delle criptovalute di operare senza ostacoli nel mercato unico europeo, di attrarre investimenti di alta qualità nel Paese e di integrare gradualmente l'Albania nelle catene del valore europee in questo settore. Allo stesso tempo, l'adozione degli standard UE rafforza la credibilità dell'Albania nei processi di valutazione internazionali, il che è particolarmente importante nel contesto dei negoziati di adesione all'UE, dove il paese deve soddisfare i parametri di riferimento del Capitolo 9 (“Servizi finanziari”) compresa la regolamentazione dei mercati finanziari digitali.
Le sfide attuali in assenza di una regolamentazione efficace
Pse u desh një projektligj i ri? Për t’iu përgjigjur kësaj, duhet parë realiteti aktual (deri në fund të vitit 2023) i tregut të kripto-aseteve në Shqipëri. Aktualisht, Shqipëria ka në fuqi një ligj për kripto-asetet, Ligjin nr. 66/2020 “Per i mercati finanziari basati sulla tecnologia dei registri distribuiti”, i cili u miratua me shumë bujë në maj 2020 dhe hyri në fuqi në shtator 2020. Ligji 66/2020 e bëri Shqipërinë ndër vendet e para në Evropë me një kuadër të posaçëm për kripto, dhe synonte krijimin e bursave DLT, platformave të tregtimit dhe shërbimeve kripto të licencuara vendase. Mirëpo, pritshmëritë e atëhershme nuk u realizuan. Edhe pse u deshën dy vite për nxjerrjen e akteve nënligjore plotësuese (të cilat u miratuan më 2022), deri më sot nuk ka asnjë subjekt të licencuar sipas atij ligji. Në fakt, nuk ka mbërritur asnjë aplikim për licencim pranë AMF-së në kuadër të ligjit ekzistues. Kjo do të thotë që, ligji në letër ka qenë prezent, por në praktikë tregu formal kripto në Shqipëri është zero, nuk ekziston asnjë bursë kriptomonedhash e licencuar, asnjë kujdestar zyrtar, asnjë ofrues shërbimi inovativ i licencuar, asnjë fond investimi kripto i licencuar. Gjithë aktiviteti i mundshëm kripto ka rrjedhur jashtë këtij kuadri.
Sfidat e boshllëkut rregullator
Questo vuoto normativo comporta diverse sfide e rischi. In primo luogo, ciò significa che gli utenti albanesi interessati alle criptovalute si sono rivolti a piattaforme online straniere (exchange globali) o al mercato informale. Coloro che hanno voluto acquistare o vendere Bitcoin o Ethereum lo hanno fatto tramite siti web internazionali (come Binance, Coinbase etj.), ose ndoshta përmes individëve në mënyrë private, pa mbrojtje kontraktuale ose ligjore. Kjo i ekspozon përdoruesit ndaj rrezikut të mashtrimit: p.sh., gjatë viteve të fundit janë raportuar raste edhe në Shqipëri ku persona të paspecializuar kanë humbur para në skema piramidale me kriptomonedha.
Një tjetër rrezik është përdorimi i kriptove për pastrim parash ose aktivitete kriminale në mungesë të mbikëqyrjes. Edhe pse volumi i përgjithshëm i kripto-aseteve në Shqipëri mendohet të jetë ende i ulët krahasimisht, raporte të inteligjencës financiare kanë paralajmëruar se kriptovalutat mund të përdoren nga elementë kriminalë për të transferuar dhe pastruar para. Mosfunksionimi i kuadrit ligjor ekzistues e la praktikisht këtë treg në duart e askujt, as të shtetit, as të aktorëve të rregullt të tregut, gjë që rrit mundësinë e abuzimeve.
Përfitimet ekonomike që humbasin
Gjithashtu, mungesa e subjekteve të licencuara pengon përfitimet ekonomike potenciale. Në vend që të kishte startupe lokale blockchain ose exchange-e që operojnë nga Shqipëria (duke krijuar vende pune e duke paguar taksa), çdokush që ka dashur të zhvillojë një biznes të tillë ose e ka regjistruar jashtë vendit, ose ka qëndruar në pritje. Bankat vendase tradicionalisht kanë refuzuar të bashkëpunojnë me entitete të palicencuara që merren me kripto (p.sh. nuk hapin llogari bankare për kompani që tregtojnë kripto), kështu që e gjithë ekonomia rreth kriptos ka mbetur në hije. Edhe investitorët e interesuar vendas janë frenuar, p.sh. një fond investimi pensionesh apo individ i pasur vendas nuk mund të përfshihet ligjërisht në kripto asete, pasi s’ka ndërmjetës të rregulluar që t’ia mundësojë këtë me siguri.
Nella regione si delinea lo stesso quadro: l’uso delle criptovalute nei Balcani occidentali rimane a livelli modesti, ma sta gradualmente aumentando. Anche la maggior parte dei paesi confinanti non dispone di un quadro normativo o è solo agli albori di tale processo. Ciò significa che, in assenza di misure proattive, l’Albania rischiava di diventare parte di quelle statistiche in cui si concretizzerebbero solo le perdite legate alle criptovalute (ad esempio, a causa di truffe o di investimenti sbagliati da parte dei cittadini), mentre i benefici (innovazione, investimenti, gettito fiscale) sarebbero assenti.
Efekti mbi stabilitetin financiar
Va menzionato anche l’aspetto della stabilità finanziaria: attualmente, la banca centrale ritiene che il mercato delle criptovalute sia ancora troppo limitato per rappresentare una minaccia per il sistema bancario o per la stabilità economica del Paese. Tuttavia, in uno scenario in cui, ad esempio, le stablecoin (valute virtuali dal valore stabile) cominciassero ad essere ampiamente utilizzate dal pubblico, la mancanza di regolamentazione potrebbe creare problemi alla politica monetaria (ad esempio, se i cittadini iniziassero a utilizzare una stablecoin al posto del lek per molte transazioni, la Banca d’Albania avrebbe maggiori difficoltà a controllare l’offerta di moneta in circolazione). Poiché stablecoin globali come USDT o USDC circolano già nei mercati della regione, l’unico modo per garantire che non destabilizzino l’economia è imporre regole e limiti chiari alle loro attività (ad es. l’obbligo di essere coperte al 100% da dollari reali, di limitarne le dimensioni se necessario, ecc., come previsto nel nuovo progetto di legge).
Un'altra sfida è stata rappresentata dalla percezione dell'opinione pubblica e dall'informazione. Poiché il termine “criptovaluta” compare spesso nelle notizie solo quando si verificano eventi negativi (ad esempio truffe, furti, cali di prezzo), molti cittadini albanesi si sono fatti un'idea fuorviante: alcuni vedono le “cripto” come uno schema rischioso in cui si perdono soldi, altri le vedono come un mezzo per riciclare denaro o semplicemente come qualcosa per la speculazione. D'altra parte, gli appassionati parlano della rivoluzione della decentralizzazione e sognano rendimenti sbalorditivi dall'oggi al domani. Questo divario nelle percezioni rivela una mancanza di informazioni equilibrate.
Kalimi nga tregu informal te ai formal
Në këtë kontekst, projektligji i ri duket i domosdoshëm. Ai krijon kushtet që tregu kripto në Shqipëri të zhvendoset nga informali tek i formali, që përdoruesit të kenë ku t’i drejtohen për nevojat e tyre (një bursë e licencuar vendase, një kujdestar i licencuar ku mund të mbajnë asetet etj.), dhe që autoritetet të mund të mbikëqyrin e kontrollojnë fenomenin për të parandaluar abuzimet. Mungesa e rregullimit deri sot ishte një ftesë e hapur për probleme, ndaj ndërhyrja ligjore shihet si përgjigjja për të mbyllur këtë boshllëk.
Perché questo regolamento è importante per l'Albania? (Vantaggi per l'economia)
Allineamento alle norme dell'UE e integrazione europea
In qualità di paese candidato all'adesione, l'Albania è tenuta ad allineare la propria legislazione a unaAcquis comunitario dell'UE. Nel settore finanziario, la finanza digitale (comprese le criptovalute) è entrata a far parte di tali criteri. Inoltre, l’apertura ufficiale dei negoziati sul Cluster 2 “Mercato interno” nell’aprile 2025 ha introdotto una condizione specifica: il pieno allineamento con il quadro normativo europeo nel settore della finanza digitale, compresa la regolamentazione delle cripto-attività. Pertanto, l'adozione di questa legge rappresenterà una tappa fondamentale nel processo di integrazione. Al di là dell'obbligo politico, l'allineamento con l'UE porta credibilità internazionale. Un investitore straniero, vedendo che l'Albania ha le stesse regole per le criptovalute di, ad esempio, la Germania o la Francia, si sente più sicuro di poter operare anche qui senza incertezze giuridiche.
Promuovere l'innovazione e la concorrenza leale
Një kuadër i qartë ligjor heq paqartësinë që shpesh frenon inovatorët vendas. Start-up-e shqiptare në fushën blockchain do të kenë tani mundësinë të regjistrohen e të licencohen në vend, duke provuar idetë e tyre këtu, në vend që të zhvendosen në Estoni apo gjetkë. Ligji i ri, i cili vendos rregulla të barabarta loje me BE-në, garanton që kompanitë vendase nuk do jenë në disavantazh krahasuar me ato evropiane. Për shembull, një bursë kriptomonedhash e themeluar në Shqipëri, nëse plotëson kriteret e licencimit, mund të ofrojë shërbime njësoj si një bursë e licencuar në BE, dhe t’u shërbejë klientëve ndoshta edhe përtej kufijve në të ardhmen (përmes mekanizmave të njohjes së ndërsjellë). Kjo hap mundësi për zgjerim në tregje të reja dhe për rritje të sektorit teknologjik në Shqipëri. Për më tepër, një kornizë e drejtë ul rrezikun e monopoleve ose të aktorëve të paskrupullt: kur të gjitha firmat ndjekin të njëjtat rregulla, ai që fiton e bën këtë me shërbim më të mirë ose kosto më të ulët, në të dyja rastet, përfiton konsumatori.
Rafforzare la fiducia dei consumatori e tutelare i consumatori
Attualmente, molte persone interessate alle criptovalute esitano a entrare in questo mondo per paura di frodi o perdite. Con l'introduzione di un sistema di vigilanza, la fiducia aumenterà gradualmente. Un cittadino medio potrebbe sentirsi più sicuro nel provare ad acquistare una piccola quantità di criptovaluta se sapesse che la piattaforma che sta utilizzando è autorizzata dall'AMF e soggetta a rigide norme in materia di capitale, sicurezza informatica e trasparenza. Allo stesso modo, se si sa che le frodi e la manipolazione del mercato sono illegali e perseguibili penalmente, i piccoli investitori avranno meno paura di essere “fregati”. Proteggere il cliente non è solo un obbligo legale, ma è anche nell'interesse del settore stesso: un mercato con una reputazione immacolata attira più utenti.
Promuovere gli investimenti e lo sviluppo economico
Il settore delle criptovalute sta diventando un business multimiliardario a livello mondiale. I paesi dotati di una legislazione favorevole hanno attirato investimenti stranieri: ad esempio, Malta, la Lituania e la Svizzera hanno visto aziende globali del settore aprire sedi sul proprio territorio non appena hanno istituito il quadro normativo adeguato. L'Albania, con la nuova legge, può posizionarsi come sede per gli investimenti in questo settore, soprattutto considerando i costi operativi relativamente bassi del Paese. Ciò si traduce in nuovi posti di lavoro (ad es. sviluppatori di software, analisti, risk manager, ecc.), entrate fiscali per lo Stato (derivanti dalla tassazione degli utili aziendali e del reddito personale) e un effetto a catena positivo sull'economia (aumento della domanda di servizi di supporto, IT, consulenza legale, ecc.).
Un esempio locale era Albcoin, e quajtura kriptomonedha e parë shqiptare e krijuar nga një grup sipërmarrësish vendas në 2021. Ndërsa Albcoin vetë ishte një iniciativë modeste, fakti që edhe në Shqipëri ka komunitet që merret me kripto tregon se talenti ekziston, me kusht që të ketë mjedisin e duhur për t’u zhvilluar.
Migliorare l'accesso al credito e l'inclusione finanziaria
Teknologjia blockchain sjell disa avantazhe që mund të jenë veçanërisht të dobishme për Shqipërinë, një vend me diasporë të madhe dhe me shumë transferta ndërkombëtareparash. Kripto-asetet (sidomos stablecoin-et) mund të mundësojnë pagesa më të lira dhe më të shpejta ndërkufitare. Shembull: një emigrant shqiptar në Itali mund të dërgojë para familjes në Shqipëri nëpërmjet një kriptomonedhe (p.sh. USDT) brenda pak minutash dhe me kosto minimale, krahasuar me tarifat e larta të transfertave tradicionale ose vonesat e tyre. Natyrisht, që kjo të ndodhë në praktikë nevojitet që familja këtu të ketë mundësi t’i këmbejë lehtësisht tokenat në lekë, prandaj duhen platforma të rregulluara ku ky proces të kryhet i sigurt. Por një herë që infrastruktura vendoset, remitancat (të cilat përbëjnë një përqindje të konsiderueshme të PBB-së së Shqipërisë) do të bëheshin më efikase dhe me kosto më të ulët për dërguesit dhe marrësit. Po ashtu, ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (NVM) mund të përfitojnë nga kripto-asetet si një mënyrë alternative financimi. Projektligji vëren se kripto-asetet mund të thjeshtëzojnë proceset e grumbullimit të kapitalit për shoqëritë e vogla. Në vend që një startup shqiptar të ndjekë rrugët tradicionale (kredi bankare me kolateral, që shpesh janë të pafavorshme), ai mund të emetojë një token investimi ose të realizojë një ofertë dixhitale asetesh (të ngjashme me IPO por në formë tokenash), natyrisht, nën mbikëqyrje të AMF-së dhe me respektim të rregullave të transparencës. Kjo mundësi e re mund të gjallërojë tregun e kapitaleve në vend dhe të kanalizojë kursimet e qytetarëve drejt investimeve prodhuese.
Ridurre l'economia sommersa e rafforzare la lotta alla criminalità finanziaria
Quando un settore è regolamentato, i flussi di denaro diventano più trasparenti e aumentano gli obblighi di segnalazione. I fornitori di servizi nel settore delle criptovalute saranno formalmente soggetti ai requisiti KYC/AML (Know Your Customer / Anti-Money Laundering). La nuova legge chiarisce che queste entità saranno soggette alle politiche antiriciclaggio allo stesso modo delle altre istituzioni finanziarie. Ciò significa segnalare le transazioni sospette alla NJQML (FIU) e verificare l'identità dei clienti. Di conseguenza, diventerà più difficile per i criminali utilizzare le criptovalute per scopi illegali, poiché le piattaforme autorizzate filtreranno le transazioni e le autorità disporranno di maggiori informazioni sulla circolazione. Inoltre, formalizzando il mercato, sarà più facile riscuotere il gettito fiscale. L'Albania ha già adottato la nuova legge sull'imposta sul reddito, in base alla quale i guadagni derivanti da Le criptovalute saranno soggette a tassazione a partire dal 1° gennaio 2024.. Por për ta zbatuar efektivisht këtë, duhet të ketë mekanizma raportimi, pikërisht ato që ofrojnë institucionet e licencuara (p.sh. një shkëmbim i rregulluar mund t’i japë çdo klienti një pasqyrë të fitimit/vullnet të realizuar për t’ia bashkëngjitur deklaratës tatimore).
Integrimi në zinxhirët evropianë të inovacionit
Infine, l'integrazione nelle catene di innovazione europee può avere effetti positivi a lungo termine. Se l'Albania riuscirà a sviluppare competenze locali nel campo della blockchain, potrebbe partecipare ai progetti più importanti della regione o dell'Europa. Ad esempio, un'azienda albanese autorizzata potrebbe collaborare con banche o società europee su progetti di tokenizzazione di asset (come la tokenizzazione di immobili o materie prime) o sullo sviluppo di applicazioni DeFi regolamentate. Pertanto, invece di rimanere consumatori passivi di tecnologie straniere, possiamo diventare co-creatori in prima linea nell'innovazione finanziaria. La nuova legge, stabilendo regole simili a quelle dell'UE, rimuove le barriere che ci separavano da questa cooperazione transfrontaliera.
In sintesi, si prevede che la regolamentazione delle criptovalute porti a un nuovo equilibrio in cui i benefici siano massimizzati (grazie all’innovazione, agli investimenti e a un maggiore accesso ai finanziamenti) e i rischi siano ridotti al minimo (grazie alla vigilanza, alla trasparenza e alle misure di tutela). Per un'economia come quella albanese, desiderosa di diversificazione e modernizzazione, questo potrebbe rappresentare un gradito impulso verso l'era della finanza digitale.
I rischi legati alle criptovalute e la necessità di prestare attenzione
Nonostante il loro potenziale, le criptovalute comportano una serie di rischi che devono essere ben compresi sia dalle autorità di regolamentazione che dai singoli utenti. Alcuni dei principali sono:
Instabilità dei prezzi
Shumica e kriptomonedhave kanë luhatje ekstreme në vlerë brenda periudhash të shkurtra. Kemi parë Bitcoin-in të humbasë 30-50% të vlerës në pak ditë, apo anasjelltas të dyfishohet brenda muajit. Shembuj të tillë janë të shumtë, p.sh., në vitin 2021 Bitcoin kaloi vlerën $60,000 dhe më pas ra me rreth 50% brenda pak javësh. Këto luhatje do të thonë që investimi në kripto është i rrezikshëm: mund të fitosh shumë, por mund edhe të humbasësh shumicën e kapitalit nëse e blen në moment të gabuar. Paqëndrueshmëria e bën gjithashtu të vështirë përdorimin e tyre si monedha pagesepërditshme, askush s’do donte të merrte pagën e muajit në një monedhë që nesër mund të vlejë gjysmën. Edhe stablecoin-et, ndonëse synojnë stabilitetin, kanë rreziqet e tyre (rasti Terra/Luna tregoi që “stable” ishte vetëm me emër). Prandaj, çmimet spekulative janë rreziku numër një për investitorët e papërvojë.
Mancanza di valore intrinseco ed eccessiva speculazione
Kritikët argumentojnë se kriptomonedhat nuk kanë asete reale mbështetëse, vlera e tyre vjen thjesht nga besimi që kanë njerëzit se do të vlejnë diçka. Nuk janë si një aksion kompanie (ku ke pasuritë dhe fitimet e kompanisë prapa) dhe as si një mall si ari (që ka përdorime industriale e një histori mijëravjeçare). Për rrjedhojë, çmimi i tyre mund të rritet mbi baza spekulative, pa lidhje me ndonjë indikator ekonomik real. Kjo hap rrugë për flluska financiare dhe, kur flluska plasin, humbjet janë të mëdha. Disa analistë i kanë quajtur kriptot madje si “skemë Ponzi”, il che implica che i guadagni dei primi investitori siano finanziati dal denaro di quelli che entrano in un secondo momento, finché il sistema non diventa insostenibile. Sebbene questo paragone possa non essere del tutto equo nei confronti dei progetti legittimi, riflette la percezione che molte persone entrino nel mondo delle criptovalute per paura di “perdersi un'opportunità di guadagno facile”, il che le rende vulnerabili a decisioni emotive e illogiche.
Il rischio di frodi e schemi piramidali
Aty ku ka para dhe fitimi, aty shfaqen edhe mashtruesit. Në botën e kriptove ka pasur me mijëra skema mashtruese, nga monedha të reja të krijuara vetëm për të marrë paratë e investitorëve e pastaj zhduken, te skemat Ponzi klasike të maskuara si “platforma investimi” që premtojnë 1% fitim në ditë, etj. Shqipëria nuk ka qenë imune. Anonimiteti relativ i kriptove (përdorimi i adresave në vend të emrave realë) i bën edhe më të vështira hetimet e mashtrimeve, dhe mashtruesit dinë t’i shfrytëzojnë juridiksionet ku s’ka rregulla. Për shembull, në 2021 u zbulua se në Turqi një drejtues burse kriptomonedhash (Thodex) ishte larguar jashtë vendit me fondet e mijëra klientëve, dhe dyshohej se fshihej në Shqipëri për ca kohë. Ngjarje të tilla minojnë besimin e publikut dhe tregojnë nevojën e një kuadri që parandalon ex ante skema të tilla (p.sh. duke kërkuar licencë dhe garanci kapitale) dhe ndihmon ex post në ndëshkimin e tyre.
Il rischio di utilizzo a fini illeciti (riciclaggio di denaro, finanziamento del terrorismo)
L'anonimato o la pseudonimato di alcune criptovalute ha attirato fin dall'inizio elementi criminali. Le criptovalute sono state utilizzate nei mercati online clandestini per acquistare beni illegali, per nascondere le tracce dei proventi derivanti dalla corruzione o dal traffico illecito, oppure per eludere le sanzioni finanziarie. Nella nostra regione, i rapporti di Europol e di altre organizzazioni hanno evidenziato casi di gruppi criminali che riciclano denaro tramite le criptovalute. In Kosovo, ad esempio, si sono verificati persino casi in cui alcuni gruppi hanno sfruttato illegalmente l’elettricità gratuita per il “mining” di Bitcoin (il processo di estrazione delle monete). In Albania, come già menzionato, vi sono prove dell’utilizzo delle criptovalute da parte di reti della criminalità organizzata. Perché lo fanno? Perché in un mercato non regolamentato è facile trovare qualcuno disposto a scambiare contanti con Bitcoin senza fare troppe domande, oppure trasferire profitti illeciti all’estero acquistando criptovalute per poi rivenderle altrove. In questo modo, la stabilità dell'ordine finanziario viene messa a repentaglio e la lotta alla corruzione e al riciclaggio di denaro viene compromessa. Si tratta di un rischio pubblico (non solo individuale) e le autorità di regolamentazione lo prendono molto sul serio.
Perdita delle chiavi private e attacchi informatici
Ndryshe nga paratë e depozituara në bankë, ku banka mban përgjegjësi dhe ka mënyra rikuperimi, asetet kripto i kontrollon vetë përdoruesi nëpërmjet çelësave privatë (password-eve kriptografike). Nëse dikush humbet çelësin privat të portofolit të vet, ai aset digjital është i humbur përgjithmonë, nuk ka “Forgot my password” në blockchain publik. Ka plot histori ku individë kanë humbur qindra mijëra dollarë se harruan fjalëkalimin ose hodhën hard diskun me wallet. Po ashtu, janë të shpeshta sulmet hacker ndaj bursave të kriptomonedhave ose ndaj vetë përdoruesve (p.sh. përmes phishing, ku viktima fut pa dashje kredencialet e veta në një faqe false). Janë vjedhur miliarda dollarë në kripto gjatë viteve nga këto sulme. Ky rrezik teknik e bën të domosdoshme që kushdo që merret me kripto të ketë një vetëdije shumë më të lartë për sigurinëkrahasuar me përdorimin e shërbimeve tradicionale bankare. Projektligji i ri, nga ana e vet, detyron platformat e licencuara të kenë masa të forta sigurie kibernetike dhe operacionale, dhe kërkon që kustodianët (ruajtësit e portofolave) të kenë sisteme sigurie e sigurime që të minimizojnë rrezikun e humbjes së aseteve të klientëve. Gjithsesi, sulmet kibernetike mbeten një kërcënim i vazhdueshëm në këtë industri.
Impatto ambientale
Sebbene non sia direttamente collegato al disegno di legge, vale la pena ricordare che alcune criptovalute (come il Bitcoin) comportano un elevato impatto ambientale a causa del meccanismo di consenso che richiede una notevole potenza di calcolo ed energia elettrica per il mining. Questo processo ad alto consumo energetico è stato criticato per il suo contributo alle emissioni di carbonio e alla produzione di rifiuti elettronici (le apparecchiature di mining spesso si guastano rapidamente). Per l’Albania, questo potrebbe non sembrare allarmante a prima vista (dato che non siamo un centro di mining di criptovalute), ma vale la pena notare due punti: (a) se l'attività di mining dovesse aumentare improvvisamente nel Paese (ad esempio, se qualcuno dovesse installare server farm in aree con elettricità più economica), ciò potrebbe influire sul consumo nazionale di elettricità; (b) nell'ambito degli impegni ambientali globali e in linea con le politiche dell'UE, dobbiamo anche considerare la sostenibilità delle tecnologie che promuoviamo. Si noti che molte nuove criptovalute (ad esempio Ethereum dal 2022) stanno passando a meccanismi Proof of Stake che consumano molta meno energia, quindi il settore si sta in qualche modo autoregolando sotto questo aspetto. In ogni caso, l'impatto ambientale figura tra le critiche mosse alle criptovalute e dovrebbe essere tenuto presente quando si discute della loro diffusione su larga scala.
Rischio per la stabilità finanziaria (in scenari estremi)
Edhe pse për momentin i vogël, në të ardhmen tregu i kripto-aseteve mund të rritet deri aty sa të ndërlidhet me sistemin tradicional financiar. P.sh., nëse bankat e huaja investojnë në kripto-asete apo japin hua me kolateral kripto, një rënie e fortë e tregut kripto mund të shkaktonte efekt zinxhir tek bankat, e prej andej në ekonominë reale. Ose, sikurse përmendëm, një stablecoin i përdorur gjerësisht mund të krijojë probleme në transmetimin e politikës monetare. Derisa kriptot të jenë plotësisht të integruara në rregullore, këto rreziqe sistemike janë të pranishme. Autoritetet financiare globale (FMI, BQE, Bordi i Stabilitetit Financiar, etj.) i kanë evidentuar këto skenarë dhe po punojnë për masa parandaluese, një ndër to është pikërisht rregullimi i stablecoin-eve para se ato të bëhen shumë të mëdha. Shqipëria, me ligjin e ri, në fakt po ndërmerr masa proaktive për këtë rrezik duke vënë kufij e kërkesa rigoroze për këto tokena që në fillesë, për të siguruar se adoptohen në mënyrë të kontrolluar dhe pa cënim të stabilitetit.
Si i zbut rregullimi rreziqet
Sikurse shihet, rreziqet e kripto-aseteve nuk janë hipotetike, ato janë reale dhe të demonstruara tashmë në raste konkrete globale. Por rregullimi i mençur mund t’i zbusë ato në mënyrë që përfitimet të mbizotërojnë. Për shembull, me licencimin e platformave dhe zbatimin e politikave AML, rreziku i pastrimit të parave do të reduktohet ndjeshëm. Me kërkesat e rezervës e transparencës për stablecoin-et, rreziku i dështimit të tyre ulet shumë. Me mbikëqyrjen e integritetit të tregut, rreziku i manipulimeve si pump-and-dump reduktohet gjithashtu.
Dal punto di vista dell'utente, l'educazione finanziaria rimane fondamentale: Ogni individuo o azienda coinvolta nel mondo delle criptovalute deve essere consapevole di questi rischi e adottare misure di protezione personali (ad esempio, non investire più di quanto ci si possa permettere di perdere, utilizzare misure di sicurezza tecnologiche, evitare schemi dubbi, ecc.). Di seguito, nelle raccomandazioni, metteremo in evidenza alcune di queste misure.
Criptovalute: valuta, strumento di investimento o qualcos’altro?
Il dibattito sul fatto che le criptovalute debbano essere considerate investimenti o mezzi di pagamento alternativi è in corso sin dalla loro nascita. La risposta concreta è: dipende dal tipo di cripto-asset e dall'utente.
Le principali criptovalute (Bitcoin, Ethereum, ecc.) come investimento
Sot, shumëkush blen Bitcoin me shpresën se vlera e tij do rritet në të ardhmen, pra i trajton si një aset për të investuar, të ngjashëm me ari (madje Bitcoin është quajtur shpesh “ari dixhital”). Në fakt, ekonomistë të njohur i kanë krahasuar shpesh Bitcoin-in me arin: një aset me ofertë të kufizuar, jo produktiv vetë, por që vlerësohet për shkak të besimit dhe dëshirës së njerëzve për ta zotëruar. Edhe në Shqipëri, ka shumë individë, veçanërisht të rinj teknikë, që kanë investuar shuma në kripto me këtë logjikë. Si investim, kriptot ofrojnë diversifikim (lëvizin ndryshe nga asetet tradicionale), por edhe rrezik të lartë siç diskutuam. Pyetja kyçe është a janë investim spekulativ apo investim afatgjatë me vlerë? Për monedhat kryesore si Bitcoin, ndonëse shumë polemizojnë, një pjesë e tregut global po e konsideron atë një lloj aktivi të ri ku ia vlen të kesh një pjesë të vogël të portofolit, disa fonde madje e quajnë “store of value” (ruajtës vlere) si ari, megjithë luhatjet. Ligjërisht, disa juridiksione i cilësojnë kriptot si aset dixhital (jo para, jo leter me vlerë, diçka më vete). Shqipëria me ligjin e ri do t’i trajtojë si instrumente financiare të veçantë, duke iu vënë rregulla sikur të ishin pjesërisht letrave me vlerë (p.sh. kontrolli i manipulimit të tregut) e pjesërisht parasë (p.sh. për stablecoin-et). Kjo do të thotë se po, mund të shihen si investim, por investim jo i zakonshëm, me rregulla të dedikuara.
Le criptovalute come mezzo di pagamento
L'ideale originario di Satoshi Nakamoto-s për Bitcoin ishte të përdorej si monedhë elektronike për pagesa të përditshme, pa ndërmjetës, me komisione të ulëta. Realiteti deri tani ka qenë disi zhgënjyes në këtë aspekt, sepse rrjetet e gjeneratës së parë (Bitcoin, Ethereum) kishin kufizime teknike për sa transaksione për sekondë mund të përpunonin, dhe tarifat e tyre u bënë të larta në periudhat e ngarkesës (p.sh. në Bitcoin një pagesë mund të kushtonte edhe $20 fee gjatë kulmit 2021). Për rrjedhojë, përdorimi i kriptove si para alternative ka mbetur i kufizuar. Ka përpjekje dhe përparime: rrjete më të reja (p.sh. Solana, Cardano) ose Lightning Network i Bitcoin (shtresë e dytë) premtojnë transaksione shumë më të shpejta e më të lira, që do t’i bënin kriptot praktikisht të përdorshme në dyqane apo online. Disa vende, si përmendëm El Salvadorin, po e shtyjnë këtë axhendë të përdorimit masiv. Në Shqipëri dhe rajon, përdorimi real i kriptomonedhave për pagesa është gati zero deri tani. S’ka asnjë ATM kriptomonedhash zyrtarisht (Bitcoin ATM) në Shqipëri, dhe shumë pak biznese, nëse ndonjë, pranojnë Bitcoin ose të ngjashme drejtpërdrejt. Kjo mund të ndryshojë me kohën, veçanërisht nëse stablecoin-et e rregulluara hyjnë në përdorim: mendoni nëse, për shembull, Banka e Shqipërisë një ditë nxjerr monedhën e saj dixhitale (qoftë vetë CBDC ose qoftë lejon një stablecoin në Lek). Atëherë do kishim një kripto-aset funksional si monedhë pagese që nuk ka problemin e volatilitetit. Deri atëherë, ka pengesa psikologjike dhe praktike. Bizneset hezitojnë të pranojnë diçka që nesër mund të ketë më pak vlerë, dhe gjithashtu çështje fiskale (si t’i faturon? me çfarë kursi? si i regjistron në librat e llogarisë?) kanë penguar disi pranimin.
A janë kriptovalutat para?
Mbase pyetja më e thjeshtë është: A janë kriptovalutat para? Sipas definicionit klasik, paraja duhet të jetë një njësi llogarie, mjet këmbimi dhe ruajtës vlere relativisht i qëndrueshëm. Kriptot si Bitcoin ende nuk e përmbushin plotësishtkëtë, janë shumë të paqëndrueshme për të qenë njësi llogarie ose ruajtës vlere afatshkurtër. Por si mjet këmbimi teknik, funksionojnë (mund të dërgosh vlera kudo, 24/7, me pak ndërhyrje). Prandaj disa i quajnë “parasëlike” (quasi-money). Në ligjin tonë aktual (66/2020Il termine “moneta virtuale” è stato utilizzato per il Bitcoin e simili proprio per sottolinearne la natura non ufficiale: non hanno corso legale, ma chiunque può accettarle a titolo privato, se lo desidera.
Con il nuovo progetto di legge, sidomos me futjen e stablecoin-eve nën rregullim bankar, diferenca midis parasë tradicionale dhe disa kripto-aseteve do të ngushtohet. Një token i parasë elektronike (EMT) i emetuar me licencë dhe me mbulim 100% në lekë diku në një bankë, praktikisht do funksionojë si Lek dixhital. Nëse nesër qeveria shqiptare do pranonte taksa në një stablecoin të tillë, ai do merrte fuqi të ngjashme me paranë e vërtetë. Këto evolucione janë ende në fillimet e tyre, por tendenca globale është që teknologjia blockchain do bashkëjetojë me paranë, ose në formën e CBDC-ve ose stablecoin-eve private të miratuara.
Investim apo mjet pagese
Për një investitor apo përdorues i thjeshtë, pyetja “A t’i shoh kriptot si investim apo si para?” varet nga qëllimi i tij. Nëse do të spekulosh mbi rritjen e vlerës, i sheh si investim me risk të lartë (siç do blije aksione të një kompanie të vogël me shpresë rritjeje). Nëse do të dërgosh para dikujt jashtë, atëherë përdor stablecoin si mjet transferte, pra si para. Në praktikë, shumë përdorues i bëjnë të dyja: mbajnë një pjesë të portofolit si investim afatgjatë (p.sh. blejnë dhe mbajnë Bitcoin pavarësisht luhatjeve, me bindjen se pas 10 vitesh do vlejë shumëfish), dhe ndërkohë përdorin stablecoin për nevoja likuiditeti afatshkurtër (p.sh. mbajnë USDT nëpër bursa kur duan të dalin nga tregu pa i kthyer në fiat, ose i përdorin për të kaluar para nga një platformë në tjetrën). Termat mund të ngatërrojnë: dikush mund të thotë “kam investuar në Ethereum”, në fakt ka blerë ETH sepse i duhet të paguajë për një NFT nesër (që është më shumë si para/karburant në ekosistem). Ose dikush thotë “kam blerë DAI (stablecoin)”, në fakt DAI është i dizenjuar si para, por ai po e përdor thjesht si vendparkim të dollarit. Pra, varet nga përdorimi.
Statusi hibrid në ligjin e ri
Shqipëria, përmes ligjit të ri, po i jep një status hibrid kripto-aseteve: i trajton si instrumente financiare (që i ngjan trajtimit si aset investimi) por po ashtu po i njeh edhe funksionin e tyre të ngjashëm me paranë në rastin e stablecoin. Kjo është në një vijë me praktikën evropiane, ku retorika është “regullo sipas funksionit”: nëse diçka sillet si leter me vlerë, regulloje si leter me vlerë; nëse sillet si para, regulloje si para. Për lexuesin, mjafton të kuptojmë se kripto-asetështë termi ombrellë sepse këto gjëra s’janë thjesht para apo thjesht investim, janë një kategori e re në vetvete.
Pra, duhen parë si një klasë e re aktivesh, me elemente unike. Nëse vendos të investosh në to, dije që nuk po blen aksione, as obligacione, as monedhë, por diçka që ka nga të gjitha tiparet pak: do ruajtur si para elektronike, luhatet si një aset spekulativ, dhe varet nga mirëbesimi i përdoruesve si monedhat. Nëse vendos t’i përdorësh për pagesa, kupto kufizimet dhe rreziqet (mund të të duhet t’i konvertosh shpesh për shkak të luhatjes, apo të kesh kujdes për komisionet e rrjetit). Me kalimin e kohës, me rritjen e stabilitetit dhe adoptimit, disa kripto-asete mund të bëhen pjesë normale e jetës financiare, ashtu si kartat e kreditit apo PayPal sot.
Il futuro del mercato: il ruolo dell'intelligenza artificiale, le aspettative internazionali, i prossimi sviluppi
Il futuro delle criptovalute è un argomento dinamico quanto il presente. Considerati i rapidi sviluppi, possiamo avanzare alcune previsioni o ipotizzare alcuni scenari:
Integrazione con l'intelligenza artificiale (IA)
Teknologjitë më të nxehta sot janë padyshim blockchain dhe inteligjenca artificiale. Kombinimi i tyre pritet të krijojë mundësi krejt të reja. Një fushë është përdorimi i AI për analizimin e tregjeve kripto dhe parashikimin e trendeve, tashmë algoritme të AI po përdoren nga fondet kripto për të gjetur modele optimale tregtimi. Së dyti, AI mund të ndihmojë në sigurinë dhe mbikëqyrjen: për shembull, algoritmet mund të skanojnë transaksionet blockchain për modele të dyshimta (p.sh. lëvizje tipike të pastrimit të parave) më shpejt se një njeri, duke ua sinjalizuar autoriteteve. Kjo do ta forcojë zbatimin e rregulloreve dhe parandalimin e krimit. Së treti, po flitet për koncepte si “DAO basate sull'intelligenza artificiale”, organizata autonome të decentralizuara që drejtohen nga algoritme AI në blockchain, pa ndërhyrje njerëzore, p.sh. një fond investimi i decentralizuar ku vendimet i merr AI bazuar në treg. Kjo tingëllon futuristike, por është horizonti drejt të cilit eksperimente të tilla po shihen. Nga pikëpamja ligjore, do të hapen pyetje si: kush mban përgjegjësi kur një AI bën një transaksion të paligjshëm?, sfidat rregullatore do evoluojnë.
Aspettative internazionali
Në planin global, pritet maturim i tregut kripto. Ndoshta periudha e “Wild West” po afrohet drejt fundit me futjen e rregullave. Kjo do sjellë institucionalizim: banka të mëdha, fonde pensioni e investimi, do fillojnë (disa tashmë e kanë nisur) të përfshijnë kripto-asete në portofolat e tyre, por me masa risku dhe me respektim rregullash. Kjo mund të ulë disi paqëndrueshmërinë me kalimin e kohës (p.sh. nëse tregu dominohet më pak nga tregtarë me pakicë emocionalë dhe më shumë nga institucione që ndjekin algoritme dhe hedging). Po ashtu, bashkëpunimi ndërkombëtar rregullator do rritet: organizata si FATF (për pastrimin e parave) tashmë kanë standarde për shkëmbimet kripto, dhe shtetet do harmonizojnë politikat për t’iu përmbajtur atyre. Mund të pritet edhe një konventë globale për kripto-asetet në vitet e ardhshme, ashtu siç ka për krimet kibernetike apo financimin e terrorizmit, sepse natyra globale e blockchain kërkon koordinim (kripto s’ka kufij fizikë).
Sviluppi giuridici
BE me MiCA ka bërë një hap të madh, por nuk ka mbaruar. Rregullimi i NFT-ve dhe DeFipritet të jenë temat e ardhshme në axhendën e Brukselit. Gjithashtu, përfshirja e sektorit bankar me kripto do të kërkojë përshtatje rregullash: p.sh. standardet e kapitalit bankar (Basel) po diskutojnë sa kapital t’u kërkohet bankave nëse mbajnë kripto në bilanc. Në SHBA, pritet një debat i gjatë Kongresual që të rezultojë në një ligj kornizë ndoshta brenda 1-2 viteve; aty do adresohet ndarja e kompetencave midis SEC (letrat me vlerë) dhe CFTC (tregjet e derivateve) për kriptot, e ndoshta do krijohet një definicion i ri për “digital asset”. Për Shqipërinë, kjo do të thotë se duhet të qëndrojmë të azhurnuar: pasi të miratohet ky ligj i ri, puna nuk mbaron, do duhen rifreskime ndoshta pas 3-4 vitesh kur BE apo normat globale të ndryshojnë sërish. P.sh., nëse BE pas disa vitesh nxjerr MiCA 2.0 që rregullon NFT-të, ne do duhet ta transpozojmë edhe atë. E rëndësishme është që e kemi vendosur bazën tani, kështu që të rejat do jenë më të lehta për t’u integruar më vonë.
Sviluppi tecnologici
Dal settore delle criptovalute ci aspettiamo innovazioni in termini di velocità e scalabilità. Si stanno sviluppando blockchain di terza e quarta generazione con capacità notevolmente superiori (in grado di elaborare migliaia di transazioni al secondo, ad esempio il progetto Soleggiato pretendon arritje të tilla). Kjo do e bëjë teknologjinë më praktike për përdorim masiv, imagjinoni aplikacione sociale apo lojëra me miliona përdorues që funksionojnë në blockchain pa ngecje. Gjithashtu, do ketë përparime në ndërveprueshmëri, protokolle që lejojnë blockchain-e të ndryshme të flasin me njëri-tjetrin, në mënyrë që përdoruesi as mos e dijë se cilin blockchain po përdor në prapavijë. Kjo do krijojë një “internet të blloqeve” ku vlera mund të rrjedhë lirisht ashtu si informacioni rrjedh lirisht sot midis rrjeteve. Këto ndryshime mund të rrisin adoptimin në mënyrë të padukshme: përdoruesi mund të ketë një portofol të thjeshtë në telefonin e vet dhe të dërgojë para, të marrë një hua, ose të blejë një aset dixhital pa e kuptuar fare se po ndërvepron me blockchain, gjithçka do jetë transparente në sfond. Në atë pikë, sfida kryesore do jetë përdorshmëria (user experience), jo teknologjia. Shumë njerëz sot stepen nga kripto se duket komplekse; por nëse kompanitë fintech e bëjnë aq të lehtë sa përdorimi i një aplikacioni bankar, atëherë përhapja mund të rritet eksponencialisht.
Il ruolo delle istituzioni tradizionali
Po vëmë re një ndryshim qasjeje: fillimisht bankat dhe qeveritë e përçmuan kripton (shumë guvernatorë thonin “s’ka të ardhme”), pastaj kaluan tek paralajmërimet, dhe tani disa po kalojnë tek pjesëmarrja aktive. Banka të mëdha si JPMorgan po krijojnë tokenat e tyre privatë për të shpejtuar pagesat ndërbankare; kompanitë e mëdha të pagesave si Visa dhe Mastercard po ndërtojnë shërbime që lehtësojnë shndërrimin e kriptove në fiat në pikat e shitjes. Disa shtete po e shohin CBDC-të si një mënyrë për të marrë më të mirën e të dy botëve, kontrollin e qeverisë plus prakticitetin e blockchain. Në të ardhmen e mesme, mund të kemi një ekosistem të përzier: do përdorim edhe euro dixhitale të lëshuara nga BQE për blerjet e përditshme (një kripto e centralizuar kjo), edhe stablecoin private për disa lloj transaksionesh (p.sh. për tregtinë e shpejtë online), edhe monedha decentralizuara si Bitcoin si aset investimi ose për të dërguar para privatisht. Pra, s’ka gjasa të fitojë solo uno; Coesisteranno diverse forme di denaro e di asset digitali.
Produktet e mundshme për tregun shqiptar
Per l'Albania, il futuro potrebbe anche riservare prodotti finanziari innovativi implementati a livello locale grazie al nuovo quadro normativo: perché non settori di investimento tokenizzati (ad es. un token immobiliare per gli immobili costieri per attrarre piccoli investitori globali), o una valuta digitale nazionale se la Banca d’Albania lo riterrà opportuno (la Banca d’Inghilterra, la Banca Centrale Europea, ecc., stanno sondando il terreno). Il nostro ruolo sarà quello di essere pronti per queste tendenze. Il nuovo progetto di legge prevede un'architettura flessibile in grado di rispondere agli sviluppi, affrontando i principali canali di rischio e abbracciando al contempo le nuove tecnologie. Questo è un segnale positivo che il Paese sta guardando al futuro.
Në ndërthurjen me AI, duhen përmendur edhe implikimet etike: vendimmarrja e decentralizuar e algoritmeve, pronësia e të dhënave personale në blockchain, etj., do jenë tema që kërkojnë debat publik e rregullim të kujdesshëm. Njëkohësisht, AI mund të ndihmojë edukimin financiar, imagjinoni asistentë virtualë (chatbots inteligjentë) që i shpjegojnë një përdoruesi të ri rreziqet e investimit në kripto dhe e këshillojnë bazuar në profilin e tij. Nëse këto përdoren mirë, mund të rritet ndërgjegjësimi masiv pa pritur që secili individ të bëhet ekspert.
Ekuilibri midis inovatorëve dhe rregullatorëve
In definitiva, il futuro delle criptovalute dipenderà dall'equilibrio tra gli innovatori (che ampliano i confini tecnologici e creano nuovi prodotti) e le autorità di regolamentazione (che garantiscono condizioni di parità e tutelano il pubblico). La cooperazione tra loro, piuttosto che il conflitto, è la chiave per un ecosistema sostenibile. I segnali indicano che entrambe le parti stanno convergendo: gli innovatori stanno comprendendo la necessità di regole di base (dopo fallimenti come quello di FTX), mentre le autorità di regolamentazione stanno comprendendo il valore della tecnologia e si stanno sedendo al tavolo con loro (come ha fatto l’UE con le sue consultazioni sul MiCA). Con il passo che sta compiendo, l'Albania si sta posizionando dalla parte giusta della storia, senza rimanere fuori da questo dialogo globale.
Cosa dovrebbe sapere un imprenditore o un utente che utilizza le criptovalute?
Sebbene leggi e regolamenti forniscano il quadro normativo di riferimento, ogni persona fisica o giuridica che decida di operare nel settore delle criptovalute deve adottare le proprie misure di protezione e agire con prudenza. Ecco alcuni aspetti pratici da tenere presenti:
Status giuridico e obblighi
Attualmente (fino all'approvazione della nuova legge), le criptovalute non sono vietate in Albania, ma le attività ad esse correlate (come la gestione di una piattaforma di scambio di criptovalute) richiedono una licenza ai sensi di legge. 66/2020. Meqë asnjë licencë s’është dhënë ende, praktikisht çdo platformë që përdorni është ose jashtë shtetit ose jo e licencuar këtu. Kjo do të thotë se jeni jashtë zonës së mbrojtjes së autoriteteve shqiptare në rast problemi. Prandaj, nëse jeni biznes që doni të pranoni pagesa në kripto, kini kujdes që tani për tani nuk ka ende një rrjet lokal të rregulluar, do operoni me bazë marrëveshjeje private me klientin dhe do duhet vetë të konvertoni asetet. Po ashtu, mbani mend se I profitti derivanti dalle criptovalute sono soggetti a tassazione.A partire dal 2024, se sei un privato che realizza un profitto dalla vendita di criptovalute, devi dichiarare e pagare le imposte su tale profitto (imposta sul capitale del 17,1%, al netto di una piccola franchigia non tassabile). Le aziende che accettano criptovalute devono registrare tali transazioni nei propri libri contabili (riportando il valore in lek al momento della transazione) e dichiararle come parte del proprio fatturato. Si prevede che il nuovo disegno di legge chiarirà ulteriormente l'aspetto fiscale, ma è noto che nascondere i redditi derivanti dalle criptovalute è illegale proprio come qualsiasi altro reddito.
Comprendere i rischi finanziari
Nëse jeni investitor, mos harroni se kripto-asetet janë investime me rrezikshmëri shumë të lartë. Nuk rekomandohet të vendosni në to para që ju duhen për gjëra esenciale (qira, këst kredie, kursime jetë). Një këshillë tipike është: diversifikoni portofolin, mos i mbani të gjitha asetet tuaja në kripto, por vetëm një pjesë që jeni gati edhe ta humbni potencialisht. Kini kujdes sidomos nga mania e “fitimeve të shpejta”. Në tregun kripto shpesh qarkullojnë lajme ose “këshilla” se filan monedhë do dhjetëfishohet brenda muajit; mos bini pre e FOMO (Fear of Missing Out). Shumë skema mashtrimi joshin me premtime jorealiste (p.sh. fitim i garantuar 10% në javë), mbani mend se nuk ekzistojnë fitime të larta pa rrezik të lartë. Çdo platformë apo person që ju premton të kundërtën, duhet t’ju bëjë dyshues për mashtrim.
Scegliete piattaforme affidabili per il trading e l'archiviazione.
Nëse tregtoni kriptomonedha, preferoni shkëmbime të njohura ndërkombëtare që kanë histori të mirë sigurie dhe që respektojnë rregullat AML (p.sh. kërkojnë verifikim identiteti). Platformat si Binance, Coinbase, Kraken, etj., megjithëse jo të licencuara në Shqipëri (disa janë të licencuara në vende të tjera), kanë një farë reputacioni global. Kjo nuk do të thotë se janë 100% të sigurta (asgjë s’është), por të paktën rreziku i scam-it është shumë më i vogël se te ndonjë faqe e panjohur që shfaqet me reklama agresive online. Lexoni termat dhe kushtet e platformës që përdorni, dini çfarë ndodh nëse platforma falimenton, a i keni asetet të siguruara, a keni ndonjë të drejtë ligjore kundrejt saj? Disa shkëmbime kanë politika kompensimi në rast hack-esh, disa jo. Gjithashtu, kur ligji i ri të hyjë në fuqi dhe të fillojë licencimi në vend, shumë e rekomandueshme do jetë të përdorni subjektet e licencuara vendase (nëse do ketë të tillë) për këmbime, pasi do keni mbrojtje ligjore direkte dhe mundësi ankimimi në AMF nëse ndodh diçka.
Metti al sicuro il tuo portafoglio
Se possiedi direttamente i beni (ad esempio, se hai un Portafoglio personale di criptovalute), kujdes maksimal me çelësat privatë. Përdorni portofol hardware (si USB të specializuar, p.sh. Ledger, Trezor) për shuma të mëdha që doni t’i mbani afatgjatë, këto i ruajnë çelësat offline larg internetit. Për transaksione ditore, portofolat e aplikacioneve mobile janë praktikë, por patjetër aktivizoni autentikimin 2-faktor (2FA) aty ku është e mundur dhe vendosni fjalëkalime komplekse. Kurrë mos i ndani me askënd fjalët e fjalikalimit (seed phrase), asnjë suport zyrtar nuk do t’ju kërkojë ndonjëherë ato fjalë; kushdo që i kërkon, është mashtrues. Po ashtu, kini kujdes nga phishing-u: kontrolloni mirë URL-të e faqeve ku fusni kredencialet; shumë faqe mashtruese imitojnë pamjen dhe adresën e faqeve reale (p.sh. binance.com vs. binnance.com). Një praktikë e mirë është të ruani në bookmarks adresat zyrtare të faqeve tuaja dhe t’i aksesoni vetëm prej atyre.
Documenta le tue transazioni
Mbani shënime ose eksportoni raporte nga bursat për blerjet, shitjet, fitimet tuaja. Kjo jo vetëm ju ndihmon për qëllime tatimore (p.sh. kur të plotësoni deklaratën vjetore të ardhurave), por edhe për transparencë personale: do e dini nëse jeni në fitim apo humbje realisht. Tregu kripto lëviz shumë dhe pa një evidencë është lehtë të humbasësh fillin e sa para ke futur e sa ke nxjerrë. Një arkiv i transaksioneve gjithashtu mund t’ju hyjë në punë nëse ndonjëherë (mos e thashtë) jeni subjekt verifikimi nga autoritetet për shkak të një transferte të pazakontë, nëse keni dokumentacion të pastër se nga erdhën paratë (p.sh. i fituat nga rritja e Ether-it të cilin e kishit blerë dy vite më parë), çdo keqkuptim sqarohet lehtë.
Rispettare le normative antiriciclaggio e KYC.
Se sei un'azienda che intende integrare i pagamenti in criptovaluta (ad esempio, un negozio online che accetta Bitcoin), fallo in modo conforme alle leggi antiriciclaggio. Attualmente, qualsiasi transazione che superi circa 1,5 milioni di Lek richiede la completa identificazione del cliente ai sensi della legge AML albanese. Sebbene i pagamenti in criptovaluta siano anonimi per natura, come azienda sei obbligato a sapere chi ti sta pagando se viene superata la soglia (proprio come faresti seguendo le procedure per un pagamento in contanti). Pertanto, puoi accettare criptovalute, ma devi tenere un registro: chi ha pagato, quanto, per quali beni/servizi, e conservare le prove di ogni eventuale conversione in valuta ufficiale. Questo ti tutelerà in caso di verifica fiscale o indagine.
Rimani sempre aggiornato.
Teknologjia dhe rregullat po ndryshojnë shpejt. Aplikoni parimin DYOR (Do Your Own Research), hulumtoni vetë. Lexoni lajme nga burime të besueshme në lidhje me kripto (ka faqe në shqip dhe anglisht plot). Abonohuni në njoftimet e AMF apo Bankës së Shqipërisë kur dalin rregulla të reja për kripto. Nëse po konsideroni një projekt të ri kripto (p.sh. dikush ju thotë “investo tek kjo ICO e re”), lexoni dokumentin informues (whitepaper) të projektit, shihni ekipin pas tij, kontrolloni nëse dikush e ka recensuar apo nëse ka komente nga komuniteti. Interneti është plot me burime, por edhe me dezinformim, andaj qëndroni tek burime zyrtare ose komunitete me reputacion.
Fai attenzione alle pubblicità e agli influencer.
Në rrjetet sociale do të shihni plot “gurus” që promovojnë monedhën X apo Y, apo video në YouTube me tituj bombastikë. Kujtoni se shpesh këto figura paguhen për të reklamuar projekte, ose kanë vetë investime brenda dhe duan të rrisin çmimin. Pra, merrini me rezervë këshillat e tyre. Sidomos mos u përfshini në grupe pump and dump në Telegram apo gjetkë ku koordinohen për të manipuluar çmimet, jo vetëm që është e paligjshme (dhe ligji i ri e sanksionon si manipulim tregu), por shumicën e kohës ata që hyjnë të fundit humbasin para, pasi organizatorët dalin në momentin që ju po blini.
Për sipërmarrësit që mendojnë të hapin ndonjë aktivitet në fushën e kripto-aseteve, si p.sh. një këmbimore kripto, një shërbim këshillimi investimesh në kripto, një platformë DeFi etj., këshilla kryesore është: njihuni me kuadrin ligjor dhe filloni përgatitjet për t’u licencuar. Me miratimin e ligjit të ri, do të përcaktohen qartë kategoritë e licencave dhe kriteret. Nëse seriozisht doni të operoni në këtë treg, filloni të ngrini strukturat e duhura (kapital, staf të kualifikuar, politika të brendshme) për të përmbushur kërkesat. Përndryshe, rrezikoni që aktiviteti juaj të konsiderohet i paligjshëm dhe të mbyllet. Autoritetet do kenë sy e veshë më të mprehtë tani për këtë sektor, ndaj loja “partizane” e deri tanishme (ku ndoshta dikush bënte këmbyes informalisht me të njohur) do të marrë fund.
Possibili problemi e consigli per gli utenti
Per concludere questo articolo, riassumiamo alcuni aspetti fondamentali da tenere a mente, oltre ad alcuni consigli pratici rivolti a te che ci leggi, sia che tu sia un investitore interessato all'argomento o un imprenditore che sta valutando di avventurarsi in questo settore:
Mancanza di trasparenza nei progetti
Shumë kripto-asete lëshohen nga entitete anonime ose pa reputacion. Nëse nuk kuptoni kush qëndron pas një projekti, cili është modeli i biznesit dhe nga vjen vlera e tokenit, mos investoni para në të. Gjithmonë kërkoni projekte me transparencë, me dokumentacion të qartë, me ekipe të identifikuara, me komunitet aktiv open-source. Në mungesë të këtyre, jeni thjesht duke i besuar verbërisht dikujt në internet me paratë tuaja.
Truffe e schemi Ponzi
Si rregull, nëse ju premtohen fitime të garantuara ose “pa risk” nga një investim në kripto, kjo është gati me siguri mashtrim. Në historinë e financave nuk ekzistojnë fitime të larta pa risk. Mos e jepni kurrë fjalën tuaj të seed phrase askujt, sado t’ju thonë se do ju ndihmojnë me investime, sapo dikush mëson atë, ju ka vjedhur gjithçka. Qëndroni larg platformave të dyshimta “double your bitcoin” ose skemave “shpërndaj tek 3 miq dhe fito”. Përdorni logjikën: nga po vijnë këto para që supozohet se do fitoni? Shpesh, do e shihni që s’ka asnjë burim real fitimi, veç parave të reja të investitorëve, pra Ponzi tipik.
Phishing e sicurezza personale
Mos klikoni linke të dyshimta që ju vijnë në email apo chat që pretendojnë të jenë nga bursat apo wallet-at tuaj. Gjithmonë shkruani manualisht adresën e sajtit zyrtar ose përdorni aplikacionin zyrtar të instaluar. Aktivizoni verifikimin me dy faktorë (2FA) në çdo llogari, kjo shton shumë sigurinë. Kini kujdes me kompjuterin/telefonin tuaj: mbajeni të përditësuar, instaloni një antivirus, dhe mos instaloni programe të paligjshme (shumë keyloggers fshihen nëpër to). Mbroni veten edhe në botën reale, ka pasur raste rrëmbimesh ose shantazhesh ndaj pronarëve të kripto-aseteve të mëdha (sepse ndryshe nga paratë në bankë, askush s’do e dijë nëse detyrohesh t’ua transferosh crypto-n agresorëve). Këto janë raste ekstreme, por nuk dëmton të jeni diskret rreth faktit nëse keni shumë para në kripto.
Fai attenzione ai prestiti e alla leva finanziaria.
Shkëmbimet kripto ofrojnë shpesh mundësinë të tregtoni me levë financiare (margin trading, futures) ku mund të shumëfishoni ekspozimin tuaj. Kjo është një “thikë me dy presa”, ashtu si mund të shumëfishoni fitimin, mund të shumëfishoni humbjen dhe të likuidoheni (humbni gjithë kolateralin) shumë shpejt kur tregu lëviz kundër jush. Nëse jeni fillestar, shmangni instrumentet derivative dhe limitohuni tek blerja/shitja e thjeshtë e aseteve (spot trading). Leva është e rrezikshme edhe për profesionistët në tregje kaq volative.
La diversificazione e il mantenimento dei prezzi reali
Mos vendosni gjithçka në një monedhë të vetme, sado e sigurt t’ju duket. Diversifikoni ndërmjet disa kripto-aseteve kryesore, dhe pse jo edhe aseteve tradicionale. Gjithashtu, keni parasysh efektin psikologjik: kur tregu ngrihet, mos u bëni euforik dhe të rrisni pa masë ekspozimin; kur bie, mos panikoseni e të shisni në pikën më të ulët. Provoni të ndiqni rregullin e thjeshtë: shit kur të tjerët janë tepër lakmitarë, dhe bli kur të tjerët kanë frikë, duke balancuar portofolin tuaj. Nëse s’jeni të sigurt për timing-un e tregut, mund të provoni blerje periodike (Dollar-cost averaging) në shuma të vogla, kjo iu mban larg vendimeve emocionale.
Il coinvolgimento della comunità e l'apprendimento dagli altri
Nella comunità delle criptovalute ci sono molte persone esperte che condividono gratuitamente le loro conoscenze su forum, Reddit, gruppi Telegram popolari, ecc. Partecipa alle discussioni, fai domande (di solito le persone sono disposte a rispondere ai principianti se chiedi con gentilezza e hai già letto qualcosa di base). Detto questo, non seguire ciecamente la massa online. Usa quelle discussioni per comprendere le diverse prospettive, poi formati una tua opinione.
Preparati al peggio.
Un principio di investimento recita: “Spera per il meglio, ma preparati al peggio”. Nel mondo delle criptovalute, prepararsi significa: Conserva una copia di sicurezza delle password del tuo portafoglio in un luogo sicuro (preferibilmente scritte su carta o su un supporto metallico, non solo su un computer) e pianifica come informare la tua famiglia riguardo ai tuoi beni (nel caso ti succedesse qualcosa, sanno come trovarli e accedervi?). e avere pronta una strategia di uscita dal mercato quando hai raggiunto il tuo obiettivo o quando la situazione diventa troppo rischiosa. Non affezionarti emotivamente a nessuna moneta o investimento.
Seguendo questi consigli, potrai ridurre al minimo i rischi e muoverti nel mondo delle criptovalute in modo più sicuro. In sintesi, ecco alcune raccomandazioni fondamentali:
Përfundim mbi mundësitë dhe sfidat
Në përfundim, kripto-asetet përfaqësojnë një hapërisë të re të financave dhe teknologjisë, me plot mundësi por edhe sfida. Shqipëria, me projektligjin e ri “Për Tregjet e Kripto-Aseteve”, po bën një hap të rëndësishëm drejt krijimit të një mjedisi të sigurt dhe inovativ për këtë sektor. Nëse ky ekosistem ndërtohet me kujdes, me ligje të mira nga lart dhe praktika të përgjegjshme nga poshtë (përdoruesit dhe bizneset), vendi ynë mund të përfitojë nga vala e ardhshme e inovacionit financiar, duke tërhequr investime dhe duke fuqizuar sipërmarrjen, ndërsa mbron qytetarët nga rreziqet. Çelësi është balanca: me informacionin e duhur, rregullat e nevojshme dhe kujdesin personal, kripto-asetet mund të shihen jo si kërcënim, por si një shans për zhvillim dhe pjesëmarrje në ekonominë dixhitale globale. Si çdo gjë e re, kërkohet edukim i vazhdueshëm dhe përshtatje, por me hapat e duhur, rruga drejt kësaj bote të re financiare mund të jetë e suksesshme për Shqipërinë dhe shqiptarët.
Scarica il progetto di legge:
Scarica il documento
Scarica il documento di consultazione
