Në qershor 2026, Ministria e Financave nxori për konsultim publik projektligjin për tatimin minimal global. Grupet e mëdha do të duhet të paguajnë të paktën 15% tatim efektiv mbi fitimet e tyre, kudo që operojnë. Projektligji përshtat në legjislacionin shqiptar Direktivën e Këshillit (BE) 2022/2523 dhe është pjesë e reformës ndërkombëtare të njohur si Shtylla e Dytë e OECD/G20, të cilën vendet e Bashkimit Evropian e zbatojnë tashmë prej vitit 2024.
A do të paguajmë tani 15% tatim mbi fitimin? Lajmi i mirë për shumicën dërrmuese të bizneseve në Shqipëri është i thjeshtë. Jo. Regjimi prek vetëm grupet me të ardhura të konsoliduara vjetore prej të paktën 750 milionë euro. Nëse biznesi juaj nuk bën pjesë në një strukturë të kësaj përmase, projektligji nuk ju sjell asnjë detyrim të ri, asnjë deklaratë të re dhe asnjë tatim shtesë.
E megjithatë, tema meriton pak vëmendje edhe nga ata që nuk preken. Shqipëria po hyn në një sistem global që deri dje nuk ekzistonte në ligjin tonë, dhe hyrja në të tregon drejtimin ku po shkon i gjithë kuadri tatimor i vendit gjatë rrugës drejt anëtarësimit në BE. Ky artikull shpjegon çfarë është tatimi minimal global, kush preket dhe kush jo, si llogaritet tatimi shtesë me një shembull konkret, dhe çfarë fitojnë grupet që përgatiten herët.
Lexo edhe: Shqipëria ratifikon Konventën STTR të OECD.
Çfarë është tatimi minimal global
Ideja qëndrore është më e thjeshtë nga sa duket emri. Për dekada me radhë, grupet shumë të mëdha kanë pasur mundësi t’i zhvendosin fitimet drejt vendeve me tatim shumë të ulët ose pa tatim fare, përmes strukturave ndërkufitare që një biznes i zakonshëm as nuk i ndërton dot. Rezultati ishte një garë globale ku fitonin ata që kishin më shumë mundësi të organizoheshin përtej kufijve, jo ata që punonin aty ku krijohej vlera.
Për t’i dhënë fund kësaj gare, mbi 140 juridiksione në Kuadrin Gjithëpërfshirës OECD/G20 ranë dakord për një rregull të përbashkët. Në çdo vend ku vepron grupi, fitimi duhet të tatohet me të paktën 15% efektiv. Nëse diku norma efektive del më e ulët, aktivizohet një tatim shtesë që e ngre barrën deri në atë prag. Nuk ka më kuptim ta çosh fitimin në një parajsë fiskale, sepse diferencën do ta paguash gjithsesi diku.
Bashkimi Evropian e ktheu këtë marrëveshje në detyrim ligjor me Direktivën (BE) 2022/2523 dhe anëtarët e tij e zbatojnë prej vitit 2024. Shqipëria, si vend kandidat, po e sjell tani në ligjin e vet. Për bizneset vendase dhe ndërmarrjet e vogla e të mesme ky është në fakt një lajm i mirë. Ato tashmë paguajnë tatimin e plotë shqiptar dhe nuk kanë pasur kurrë akses në struktura ndërkombëtare. Regjimi i ri nuk u shton asgjë, përkundrazi ngushton avantazhin që grupet gjigante kishin ndaj tyre.
Kush preket dhe kush jo
Fusha e zbatimit është e prerë qartë te neni 2 i projektligjit. Preken grupet e shoqërive shumëkombëshe dhe grupet e mëdha vendase me të ardhura të konsoliduara vjetore prej të paktën 750 milionë euro. Ky prag nuk është zgjedhje shqiptare. Është standardi i njëjtë i Direktivës së BE-së dhe i OECD-së, ndaj vlen njësoj nga Tirana në Berlin.
Për ta bërë shifrën të prekshme, 750 milionë euro janë rreth 75 miliardë lekë të ardhura të konsoliduara në vit. Shumica e madhe e bizneseve që operojnë në Shqipëri as nuk i afrohen kësaj shifre. Nëse jeni biznes i vetëm, ose pjesë e një grupi me qarkullim nën këtë prag, nuk lind asnjë detyrim i ri raportimi apo pagese. Kaq e thjeshtë.
Atëherë kush preket konkretisht. Në praktikë bëhet fjalë kryesisht për filialet vendase të grupeve të mëdha ndërkombëtare që operojnë në Shqipëri, në sektorë si energjia, telekomunikacionet, bankat apo tregtia me shumicë. Nëse shoqëria juaj është pjesë e një grupi të tillë, edhe kur vetë filiali shqiptar është i vogël, grupi si i tërë hyn në fushën e zbatimit dhe për ju lindin detyrime konkrete llogaritjeje dhe deklarimi.
Tre mekanizmat që sjell ligji
Projektligji nuk vendos një tatim të vetëm, por tre mekanizma që punojnë si rrjetë sigurie me tri shtresa. Emrat teknikë duken të rëndë, por logjika mes tyre është e qartë dhe ia vlen të kuptohet, sepse tregon edhe pse Shqipëria ka interes ta miratojë këtë ligj.
Shtresa e parë është Rregulli i Përfshirjes së të Ardhurave, RPA, i njohur ndërkombëtarisht si Income Inclusion Rule. Kur fitimet e një entiteti të grupit janë tatuar diku me normë efektive nën 15%, diferenca mblidhet në nivelin e shoqërisë mëmë, në vendin ku ajo ndodhet.
Shtresa e dytë është Rregulli për Fitimin e Nëntatuar, RFN, ose Undertaxed Profits Rule. Ai hyn në lojë vetëm si rezervë, kur tatimi shtesë nuk arrihet të mblidhet plotësisht përmes shtresës së parë. Kështu sistemi nuk lë boshllëqe.
Shtresa e tretë është ajo që i intereson më shumë vendit tonë. Tatimi Shtesë Minimal i Brendshëm i Kualifikuar, TSMBK, i njohur si Qualified Domestic Minimum Top-up Tax. Ky mekanizëm i jep Shqipërisë të drejtën ta mbledhë e para diferencën e tatimit mbi fitimet e krijuara në territorin e saj, përpara se atë të drejtë ta ushtrojë ndonjë vend tjetër. Pa TSMBK, nëse një filial në Shqipëri rezulton i nëntatuar, diferencën do ta arkëtonte buxheti i vendit ku ndodhet mëma. Me TSMBK, ajo shumë mbetet në buxhetin shqiptar. Me pak fjalë, tatimi i krijuar në Shqipëri qëndron në Shqipëri.
Si llogaritet tatimi shtesë, me shembull
Llogaritja bëhet vend për vend, jo entitet për entitet. Për çdo juridiksion mblidhen tatimet e paguara nga të gjitha entitetet e grupit atje dhe pjesëtohen me fitimin e tyre të kualifikuar. Rezultati është norma efektive e tatimit për atë vend, sipas nenit 26. Kur kjo normë del nën 15%, diferenca deri në 15% përbën përqindjen e tatimit shtesë, sipas nenit 27.
Një sqarim praktik ka rëndësi këtu, sepse tatimi shtesë nuk zbatohet mbi të gjithë fitimin. Ligji njeh që një pjesë e fitimit vjen nga aktivitet ekonomik real, nga njerëz që punojnë dhe aktive që ekzistojnë vërtet. Kjo pjesë zbritet përmes Përjashtimit të të Ardhurave të Bazuara në Substancë, neni 28, që llogaritet si 5% e kostove të kualifikuara të pagave plus 5% e vlerës kontabël të aktiveve materiale të kualifikuara. Vetëm fitimi që tepron pas kësaj i nënshtrohet tatimit shtesë. Në vitet e para të zbatimit këto përqindje janë më të larta dhe ulen gradualisht, si lehtësim tranzitor sipas nenit 31. Mesazhi i ligjvënësit është i qartë. Kush ka substancë reale, penalizohet më pak.
Le ta shohim me një shembull, me shifra të rrumbullakosura vetëm për ilustrim. Supozojmë një grup që e kalon pragun prej 750 milionë euro dhe ka një filial në Shqipëri. Filiali realizon 20,000,000 euro fitim të kualifikuar dhe ka paguar 2,400,000 euro tatime të mbuluara. Norma efektive del 2,400,000 pjesëtuar me 20,000,000, pra 12%. Meqë 12% është nën pragun 15%, diferenca prej 3% përbën përqindjen e tatimit shtesë.
Tani zbresim substancën. Nëse filiali ka 5,000,000 euro kosto pagash të kualifikuara dhe 10,000,000 euro aktive materiale, përjashtimi është 5% e secilës, pra 250,000 plus 500,000, gjithsej 750,000 euro. Fitimi që mbetet për t’u tatuar shtesë është 20,000,000 minus 750,000, pra 19,250,000 euro. Tatimi shtesë del 3% e kësaj shume, pra 577,500 euro. Dhe këtu duket vlera e TSMBK-së. Nëse Shqipëria e ka vendosur atë, këto 577,500 euro mblidhen nga buxheti shqiptar. Nëse jo, të njëjtat para do të përfundonin në buxhetin e vendit të mëmës.
Përjashtimet dhe lehtësirat
Jo çdo entitet që bie teorikisht brenda pragut përfundon me detyrim. Neni 2 përjashton drejtpërdrejt disa kategori, ndër to entitetet qeveritare, organizatat ndërkombëtare, organizatat jofitimprurëse, fondet e pensioneve dhe fondet e investimit që plotësojnë kushtet e ligjit.
Pastaj vjen një lehtësim praktik për rastet e vogla, i quajtur përjashtimi de minimis, neni 33. Tatimi shtesë konsiderohet zero për një vend nëse të ardhurat mesatare të kualifikuara gjatë tre viteve janë nën 10 milionë euro dhe fitimi mesatar është nën 1 milion euro ose ka humbje. Ekzistojnë gjithashtu masat lehtësuese Safe Harbour, neni 35, që lejojnë të shmangen llogaritjet e plota kur rreziku është i ulët.
E fundit, por me shumë vlerë praktike. Për tri vitet e para të zbatimit parashikohet një regjim pa sanksione për tatimpaguesin që ka vepruar në mirëbesim, sipas nenit 56. Ligjvënësi e pranon vetë që ky është një regjim kompleks dhe u lë subjekteve kohë të mësojnë ta zbatojnë.
Çdo herë që ka një ndryshim tatimor ose financiar që prek biznesin tuaj, ne ju njoftojmë direkt në email me shpjegim praktik.
Kur hyn në fuqi
Sipas nenit 62, ligji hyn në fuqi 15 ditë pas botimit në Fletoren Zyrtare, por zbatimi i tij fillon më 1 janar të vitit fiskal që nis në ose pas datës së anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian.
Me fjalë të tjera, edhe pasi të miratohet, ligji nuk fillon të zbatohet menjëherë. Afati lidhet me anëtarësimin në BE, jo me një datë të afërt kalendarike. Prandaj nuk ka vend për panik, por as për ta harruar temën fare, sepse grupet që preken kanë përpara një punë përgatitore që nuk bëhet brenda një muaji.
Një kujdes i fundit. Aktualisht bëhet fjalë për një projektligj në fazën e konsultimit publik, që do të thotë se detajet mund të ndryshojnë gjatë procesit parlamentar. Pikat e mësipërme duhen riverifikuar te teksti përfundimtar i miratuar dhe në burimin zyrtar.
Lexo edhe: Ligji i kontabilitetit po ndryshon, çfarë parashikon projektligji i 2026.
Çfarë duhet të bëjnë grupet e prekura
Fakti që afati është i largët nuk do të thotë se s’ka çfarë të bëhet. Përvoja e vendeve të BE-së, që e zbatojnë regjimin prej 2024-ës, tregoi se sfida më e madhe nuk ishte pagesa e tatimit, por mbledhja e të dhënave nga dhjetëra entitete në formate të krahasueshme. Pikërisht kjo punë kërkon kohë dhe fillon herët.
Hapi i parë është të përcaktoni saktë nëse grupi e kalon pragun mbi bazën e pasqyrave financiare të konsoliduara. Më pas duhen identifikuar entitetet e grupit të vendosura në Shqipëri dhe duhet vlerësuar norma efektive aktuale e tatimit këtu, për të kuptuar nëse do të lindë ndonjë tatim shtesë. Vlen të mbahet parasysh se deklarimi ka afate specifike, përfshirë afatet tranzitore 15-mujore dhe 18-mujore të parashikuara në nenin 54. Për një filial shqiptar të një grupi të madh, shpesh mjafton një analizë fillestare prej pak orësh për të kuptuar nëse tema ju takon apo jo. Ajo analizë e vogël ju kursen muaj pasigurie.
Pyetje të shpeshta
A do të paguajë biznesi im i vogël këtë tatim 15%?
Jo. Nëse biznesi juaj, ose grupi ku bëni pjesë, ka të ardhura të konsoliduara nën 750 milionë euro, jeni jashtë fushës së zbatimit dhe nuk keni asnjë detyrim të ri nga ky projektligj.
A është 15% një tatim i ri që zëvendëson tatimin ekzistues mbi fitimin?
Jo. Nuk është një tatim i ri i përgjithshëm. Është një normë efektive minimale që vlen vetëm për grupet mbi pragun, dhe vetëm kur norma e tyre efektive në një vend del nën 15%. Tatimi shtesë mbulon vetëm diferencën deri në atë prag.
A ka hyrë tashmë në fuqi ligji?
Jo. Në qershor 2026 ai ndodhej në konsultim publik. Sipas nenit 62, zbatimi fillon me vitin fiskal që nis pas anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian.
Cili është ndryshimi mes RPA, RFN dhe TSMBK?
RPA mbledh tatimin shtesë te shoqëria mëmë. RFN vepron si rezervë kur RPA nuk mjafton. TSMBK i jep Shqipërisë të drejtën ta mbledhë e para diferencën mbi fitimet e krijuara në territorin e saj. Për vendin tonë, TSMBK është mekanizmi më i rëndësishëm, sepse e mban tatimin brenda vendit.
Jemi filial i një grupi të huaj. A na takon neve të merremi me këtë?
Po, pjesërisht. Llogaritjet kryesore zakonisht i koordinon grupi në nivel qendror, por filiali shqiptar duhet të japë të dhënat e veta financiare dhe tatimore në formatin e kërkuar, dhe sipas rastit të përmbushë detyrimet vendase të deklarimit. Sa më herët të qartësohet ndarja e roleve me grupin, aq më e lehtë bëhet puna.
Grupi ynë e kalon pragun. Nga t’ia fillojmë?
Filloni me përcaktimin e saktë të pragut mbi pasqyrat e konsoliduara dhe me identifikimin e entiteteve në Shqipëri. Më pas vlerësohet norma efektive aktuale dhe ekspozimi ndaj tatimit shtesë. Ky vlerësim fillestar është pikërisht ajo që mund ta bëjmë bashkë.
Pse ka rëndësi ta ndiqni që tani
Për shumicën e bizneseve në Shqipëri, tatimi minimal global është një temë për ta njohur, jo një detyrim për ta përmbushur. Ai prek vetëm grupet mbi 750 milionë euro të ardhura të konsoliduara, dhe zbatimi lidhet me anëtarësimin në Bashkimin Evropian.
Për grupet që preken, llogaria është e thjeshtë. Disa orë analizë sot ju tregojnë nëse tema ju takon dhe sa është ekspozimi juaj. Alternativa është ta zbuloni nën presion afati, kur rregullat të jenë bërë detyruese dhe të dhënat të duhen mbledhur me vrap.
Lexo edhe: Udhërrëfyes Financiar për Pronarin e Biznesit: Si të Dalësh nga Kriza.