Toka bujqësore dhe trualli kanë taksa të veçanta nga ndërtesa, dhe baza e tyre nuk është vlera e pronës, por sipërfaqja. Toka bujqësore matet në hektarë, me nivel që varion sipas kategorisë së tokës dhe sipas qarkut, ndërsa trualli matet në metër katror, me nivel që varion sipas destinacionit, pra banim apo veprimtari ekonomike.
Kjo faqe tregon kush e paguan secilën taksë, si matet baza, pse i njëjti pronar mund të ketë dy detyrime paralele për të njëjtën pasuri, dhe si trajtohen rastet e përjashtimit. Nivelet konkrete nuk botohen këtu, sepse ato miratohen me vendim të këshillit bashkiak brenda kufijve të ligjit.
Lexo edhe: Si llogaritet taksa e ndërtesave.
Detyrimi i takon mbajtësit të pronës, pra pronarit, dhe në raste të caktuara bartësit të një të drejte reale ose përdoruesit. Për tokën bujqësore të punuar nga një tjetër, adresati ndaj bashkisë mbetet pronari, ndërsa marrëveshja për kush e mbulon kostën rregullon vetëm marrëdhënien midis palëve.
Për një sipërfaqe në pronësi të përbashkët, detyrimi lind sipas pjesës që i takon secilit bashkëpronar. Në praktikë njoftimi i bashkisë vjen shpesh në një adresë të vetme, prandaj bashkëpronarët e rregullojnë vetë ndarjen dhe ruajtjen e mandatpagesave.
Baza e matjes për secilën taksë
| Taksa | Njësia e matjes | Çfarë e ndryshon nivelin |
|---|---|---|
| Taksa e tokës bujqësore | Hektari | Kategoria e tokës dhe qarku |
| Taksa e truallit | Metri katror | Destinacioni, banim apo veprimtari ekonomike |
| Taksa e ndërtesës | Vlera e taksueshme | Destinacioni dhe zona, sipas VKM 132/2018 |
Dallimi i njësisë ka pasojë praktike. Për tokën dhe truallin, taksa nuk rritet kur prona shtohet në vlerë, sepse baza është sipërfaqja. Për ndërtesën ndodh e kundërta, sepse baza është vlera e taksueshme.
Toka bujqësore është sipërfaqe me destinacion bujqësor, ndërsa trualli është sipërfaqe e destinuar për ndërtim, e zënë ose e lirë. Kalimi i një sipërfaqeje nga tokë bujqësore në truall bëhet me akt të kompetencës përkatëse, dhe pas kalimit ndryshon edhe taksa që zbatohet.
Një pronar që ka ndërtesë të ngritur mbi një truall më të gjerë sesa gjurma e ndërtimit ka shpesh dy detyrime paralele, pra taksën e ndërtesës për ndërtimin dhe taksën e truallit për sipërfaqen e lirë. Ky është rasti tipik i një njësie prodhimi ose magazine me oborr, ku pjesa e lirë e oborrit është shumë më e madhe sesa gjurma e ndërtesës.
Kujdes. Nivelet në lekë për hektar dhe në lekë për metër katror, si edhe ndarja sipas kategorive të tokës dhe sipas qarkeve, nuk botohen pa u verifikuar te anekset e ligjit nr. 9632/2006 dhe te vendimi i bashkisë.
Shembull ilustrues, me shifra hipotetike dhe jo me nivelet zyrtare. Një biznes ka truall 500 metra katror, mbi të cilin ndërtesa zë 120 metra katror, pra sipërfaqja e lirë është 380 metra katror. Me një nivel hipotetik 12 lekë për metër katror, taksa e truallit bëhet 4,560 lekë. Po ky biznes ka edhe 2.5 hektarë tokë bujqësore, dhe me një nivel hipotetik 1,400 lekë për hektar taksa e tokës bëhet 3,500 lekë. Së bashku, detyrimi ilustrues del 8,060 lekë, pa taksën e ndërtesës dhe pa tarifat. Nivelet reale kontrollohen te vendimi i këshillit bashkiak.
Kujdes. Rregulli se taksa e truallit zbatohet vetëm mbi sipërfaqen e lirë dhe jo mbi gjurmën e ndërtesës është përshkrim praktik. Trajtimi i saktë i gjurmës së ndërtimit brenda truallit duhet konfirmuar te ligji nr. 9632/2006 dhe te vendimi i bashkisë.
Lexo edhe: Çfarë taksash paguhen në bashki.
Ligji parashikon kategori sipërfaqesh dhe subjektesh që përjashtohen nga taksa, dhe këshilli bashkiak mund të vendosë lehtësime brenda kompetencës që i njeh ligji. Përjashtimi nuk vjen automatikisht, pra kërkohet paraqitja e dokumentacionit që provon kushtin te bashkia.
Në praktikën tonë shohim tri situata që kërkojnë kontroll. E para është toka e dalë përkohësisht jashtë përdorimit, e dyta është sipërfaqja e shpronësuar ose e zënë për interes publik, dhe e treta është pasuria e kaluar në pronësi të një subjekti me trajtim të veçantë sipas ligjit. Në të tri rastet, detyrimi vazhdon të figurojë derisa gjendja të përditësohet në regjistrat e bashkisë.
Kujdes. Lista e saktë e përjashtimeve dhe e lehtësimeve, si për tokën bujqësore dhe për truallin, nuk botohet pa u lexuar teksti aktual i ligjit nr. 9632/2006 dhe vendimi i këshillit bashkiak për vitin përkatës.
Kontrolli bëhet direkt te sporteli i taksave vendore të bashkisë, me numrin e pasurisë dhe me dokumentin e pronësisë. Vërtetimi i shlyerjes së detyrimeve vendore kërkohet gjithsesi përpara shitjes së pronës, prandaj kontrolli i bërë me kohë kursen kohë në momentin e transaksionit.
Lexo edhe: Tarifat vendore dhe taksa e ndikimit në infrastrukturë.
Trualli i lirë përreth ndërtesës nuk deklarohet, sepse pronari mendon se taksa e ndërtesës e mbulon të gjithë pasurinë.
Toka bujqësore e pandarë midis bashkëpronarëve figuron e papaguar, sepse njoftimi shkoi vetëm te një prej tyre.
Sipërfaqja llogaritet sipas kujtesës dhe jo sipas dokumentit të pronësisë, dhe detyrimi del i pasaktë.
Kalimi i tokës bujqësore në truall nuk pasqyrohet, prandaj zbatohet taksa e gabuar për vite me radhë.
Përjashtimi supozohet i njohur automatikisht, pa paraqitur dokumentacionin te bashkia.
Toka që nuk punohet mendohet e pataksueshme, ndërsa mospërdorimi nuk e shuan detyrimin vetvetiu.
Detyrimi zbulohet vetëm në momentin e shitjes, kur kërkohet vërtetimi i shlyerjes.
Baza është sipërfaqja në hektarë, dhe niveli varion sipas kategorisë së tokës dhe sipas qarkut, sipas vendimit të këshillit bashkiak brenda kufijve të ligjit.
Baza është sipërfaqja në metër katror, dhe niveli varion sipas destinacionit, pra banim apo veprimtari ekonomike.
Zakonisht po, pra taksën e ndërtesës për ndërtimin dhe taksën e truallit për sipërfaqen e lirë. Trajtimi i saktë i gjurmës së ndërtimit kontrollohet te bashkia.
Mospërdorimi nuk e shuan vetvetiu detyrimin. Rastet e përjashtimit ose të lehtësimit parashikohen me ligj dhe me vendim bashkiak, dhe kërkojnë dokumentacion.
Adresati ndaj bashkisë mbetet pronari. Marrëveshja me përdoruesin rregullon vetëm marrëdhënien midis palëve.
Detyrimi lind sipas pjesës që i takon secilit bashkëpronar. Në praktikë ndarja rregullohet midis bashkëpronarëve, ndërsa njoftimi vjen shpesh në një adresë të vetme.
Në bashki. Taksat vendore administrohen nga bashkia dhe nuk deklarohen në e-Filing.
Nuk ka një shifër të njëjtë kombëtare. Niveli miratohet me vendim të këshillit bashkiak brenda kufijve të ligjit, prandaj kontrollohet për bashkinë tuaj.
Ligji Nr. 9632, datë 30.10.2006 “Për sistemin e taksave vendore”, i ndryshuar, për taksën e tokës bujqësore, taksën e truallit, nivelet treguese dhe rastet e përjashtimit, ku kreu III është shfuqizuar me nenin 71 të ligjit Nr. 29/2023.
Vendimi i Këshillit të Ministrave Nr. 132, datë 7.3.2018, metodologjia e përcaktimit të vlerës së taksueshme të pasurive të paluajtshme, për krahasimin me bazën e ndërtesës
Udhëzimi i përbashkët Nr. 17, datë 20.6.2022, për administrimin e taksave vendore
Vendimi i këshillit bashkiak për vitin përkatës, që përcakton nivelet, lehtësimet dhe afatet, dhe që kontrollohet për secilën bashki veçmas