Akciza është detyrimi që dallon nga të gjithë të tjerët, sepse nuk administrohet nga tatimet. Ajo rregullohet me ligjin nr. 61/2012, ndiqet nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave dhe nuk deklarohet në e-Filing, prandaj një detyrim i hapur nuk shfaqet në gjendjen tatimore, por bllokon zhdoganimin e ngarkesës pasuese.
Kjo faqe shpjegon mekanizmin e akcizës, grupet e produkteve të përfshira, logjikën e magazinës fiskale dhe të regjimit të pezullimit, pastaj kalon te renta minerare dhe te lojërat e fatit, që janë dy detyrime të tjera me administrim të veçantë. Normat konkrete nxirren nga aktet përkatëse për rastin tuaj.
Lexo edhe: Taksat kombëtare që prekin biznesin, karburantet, mjetet dhe ambalazhet.
Akciza është tatim mbi konsumin e grupeve të përcaktuara produktesh, i lidhur me sasinë e produktit dhe jo me vlerën e tregtimit. Detyrimi lind kur produkti prodhohet brenda vendit ose importohet, dhe bëhet i pagueshëm kur produkti nxirret për konsum në territorin e Republikës së Shqipërisë.
Administrimin e kryen Drejtoria e Përgjithshme e Doganave, e cila mban regjistrin e subjekteve të akcizës, autorizon magazinat dhe kontrollon lëvizjet e produkteve. Kjo ndarje ka pasojë të drejtpërdrejtë, sepse afatet, formularët dhe sistemi i pagesës janë të tjerë nga ato të tatimeve.
Akciza kundrejt detyrimeve tatimore
| Çështja | Akciza | TVSH dhe tatimi mbi fitimin |
|---|---|---|
| Akti bazë | Ligji 61/2012 | Ligjet 92/2014 dhe 29/2023 |
| Institucioni | Drejtoria e Përgjithshme e Doganave | Drejtoria e Tatimeve |
| Baza e detyrimit | Sasia e produktit sipas njësisë | Vlera e transaksionit |
| Ku ndiqet gjendja | Në sistemin doganor | Në e-Filing |
| Pasoja e detyrimit të hapur | Bllokohet zhdoganimi i mëpasëm | Masa të mbledhjes me forcë |
Kjo tabelë është arsyeja pse akciza kërkon një kontroll të veçantë. Biznesi që kontrollon vetëm gjendjen tatimore mendon se është në rregull, ndërsa ngarkesa e radhës ndalet në doganë për një detyrim që nuk e ka pasur në ekran.
Ligji i akcizës mbulon grupe të përcaktuara produktesh, të listuara me kodet e nomenklaturës së kombinuar. Në praktikën e biznesit shqiptar, ato ndahen në pesë familje.
✔ Produktet energjetike, pra nafta, benzina, gazi dhe lubrifikantët
✔ Duhani dhe produktet e duhanit, përfshirë produktet e ngrohura dhe lëngjet e cigareve elektronike
✔ Alkooli dhe pijet alkoolike, birra, vera dhe pijet e distiluara
✔ Pijet e freskuese dhe të energjizuara, sipas kategorive të listuara në ligj
✔ Grupe të tjera të përcaktuara shprehimisht në ligj, si ambalazhet e plastikës dhe qeset
Klasifikimi tarifor është pika ku lindin mosmarrëveshjet më të shpeshta. Një produkt i njëjtë me përshkrim tregtar mund të bjerë në dy kode të ndryshme, dhe kodi përcakton nëse akciza lind dhe me çfarë norme.
Lista e plotë e produkteve dhe normat e akcizës sipas produktit dhe sipas njësisë duhen verifikuar. Ato lexohen në ligjin nr. 61/2012, i ndryshuar, në aneksin e tij dhe në aktet zbatuese të Drejtorisë së Përgjithshme të Doganave.
Logjika e akcizës mbahet nga një ide e vetme, pra detyrimi ndjek produktin dhe bëhet i pagueshëm vetëm kur produkti del për konsum. Kjo ide zbatohet përmes magazinës fiskale.
Magazina fiskale është një vend i autorizuar nga doganat, ku produkti nën akcizë prodhohet, përpunohet ose ruhet pa u paguar akciza. Subjekti që e drejton, i njohur si depozitar i miratuar, mban regjistra të sasive, raporton lëvizjet dhe zakonisht siguron detyrimin e mundshëm me garanci.
Produkti mund të lëvizë nga një magazinë fiskale në një tjetër pa u paguar akciza, sepse detyrimi qëndron i pezulluar derisa produkti del për konsum. Përfitimi është i madh për likuiditetin, sepse paratë nuk bllokohen në stok, ndërsa kushti është një sistem i rreptë raportimi dhe kontrolli.
Për biznesin që importon mall të akcizueshëm pa qenë depozitar i miratuar, akciza paguhet në momentin e zhdoganimit. Në këtë rast ajo kalon menjëherë në kosto të inventarit, prandaj marzhi i shitjes duhet llogaritur mbi kostin që përfshin akcizën, jo mbi çmimin e furnitorit.
Akciza është element i kostos në import, prandaj ajo hyn në bazën mbi të cilën llogaritet TVSH-ja në doganë. Efekti është dyfishtë, sepse akciza rrit kostin e mallit dhe njëkohësisht rrit TVSH-në e paguar në import.
Për biznesin që zbret TVSH-në, efekti i dytë është i përkohshëm, sepse TVSH-ja e importit zbritet në deklaratën e periudhës. Akciza, përkundrazi, mbetet kosto e përhershme dhe kalon te klienti vetëm përmes çmimit.
Lexo edhe: TVSH në import dhe eksport, regjimet doganore.
Renta minerare është taksë mbi vlerën e mineralit të nxjerrë dhe të shitur, e parashikuar në ligjin nr. 9975/2008, me zbatim sipas VKM nr. 7/2012. Ajo nuk llogaritet mbi fitimin, prandaj lind edhe kur veprimtaria minerare mbyll vitin me humbje.
Baza është vlera e mineralit, e përcaktuar me çmimet e referencës dhe jo me çmimin e kontratës. Çmimet e referencës vendosen me vendime të Komisionit AD-HOC, dhe ky është elementi që ndryshon më shpesh brenda vitit.
Për subjektet minerare dhe hidrokarbure ekziston edhe një detyrim i dytë, që del nga ligji i tatimit mbi të ardhurat. Sipas nenit 55 të ligjit nr. 29/2023, ndryshimi i pronësisë tërthorazi ose drejtpërdrejt mbi 20% përbën ngjarje tatimore, njoftimi bëhet brenda 45 ditëve, dhe detyrimi për njoftim lind qysh nga niveli 10% i ndryshimit të pronësisë.
Për veprimtarinë hidrokarbure zbatohet regjimi i posaçëm i ligjit nr. 153/2020 dhe i Udhëzimit nr. 6/2022. Ky regjim ka rregulla të vetat për kostot e njohura dhe për llogaritjen e detyrimeve, prandaj nuk lexohet me logjikën e biznesit të zakonshëm.
Përqindjet e rentës minerare sipas grupeve të mineraleve lexohen në aneksin e ligjit nr. 9975/2008 dhe në VKM nr. 7/2012, bashkë me vendimin e fundit të Komisionit AD-HOC për çmimet e referencës.
Veprimtaria e lojërave të fatit rregullohet me ligjin nr. 155/2015, i ndryshuar me ligjin nr. 18/2024, dhe licencohet e mbikëqyret nga autoriteti përgjegjës për këtë fushë. Përveç detyrimeve të licencës, ka dy pika tatimore që dalin edhe për individin.
E para, fitimet nga lojërat e fatit tatohen 15%, sipas nenit 60 të ligjit nr. 29/2023, brenda kreut për trashëgiminë, dhuratat dhe lojërat e fatit.
E dyta, pagesat për lojërat e fatit janë objekt i tatimit të mbajtur në burim, sipas nenit 58, me normën 15% të nenit 59. Operatori mban tatimin dhe e deklaron, ndërsa fituesi merr shumën neto.
Lexo edhe: Kur mbahet tatimi 15% në burim dhe si deklarohet.
Kur një biznes punon me produkte nën akcizë, kontrolli i gjendjes tatimore nuk mjafton. Puna e rregullt kërkon disa hapa të fiksuar.
✔ Kontrolloni gjendjen e detyrimeve në sistemin doganor përpara çdo ngarkese të re
✔ Konfirmoni klasifikimin tarifor të produktit përpara importit, sepse kodi përcakton akcizën
✔ Ruani dokumentacionin e lëvizjeve dhe të sasive, sepse kontrolli doganor nis nga regjistrat
✔ Regjistroni akcizën e paguar brenda kostos së inventarit, jo si shpenzim i periudhës
✔ Rishikoni normat pas çdo pakete fiskale, sepse aneksi i akcizës preket shpesh
Detyrimet doganore kërkohen në e-Filing, ku nuk shfaqen, dhe konstatohen vetëm kur bllokohet një zhdoganim.
Akciza e paguar në import nuk përfshihet në kostot e inventarit, dhe marzhi del i shtrembëruar.
Klasifikimi tarifor merret nga fatura e furnitorit të huaj, pa kontroll të kodit sipas nomenklaturës shqiptare.
Biznesi mendon se magazina fiskale i heq detyrimin, ndërsa ajo vetëm e pezullon derisa produkti del për konsum.
Renta minerare llogaritet me çmim kontrate, ndërsa referenca është vendimi i Komisionit AD-HOC.
Ndryshimi i pronësisë në subjektet minerare dhe hidrokarbure nuk njoftohet brenda 45 ditëve.
Operatori i lojërave të fatit paguan fituesin bruto dhe harron mbajtjen e tatimit në burim.
Normat e akcizës merren nga faqe të vjetra në internet, ndërsa aneksi ka ndryshuar me paketën fiskale.
Drejtoria e Përgjithshme e Doganave, sipas ligjit nr. 61/2012. Akciza nuk deklarohet në e-Filing dhe nuk shfaqet në gjendjen tatimore të biznesit.
Produktet energjetike, duhani, alkooli, pijet e listuara në ligj dhe grupe të tjera të përcaktuara shprehimisht, të identifikuara me kodet e nomenklaturës. Lista e plotë lexohet në aneksin e ligjit nr. 61/2012.
Një vend i autorizuar nga doganat, ku produkti nën akcizë prodhohet, përpunohet ose ruhet pa u paguar akciza. Detyrimi qëndron i pezulluar derisa produkti del për konsum.
Në momentin e zhdoganimit, kur nuk ka statusin e depozitarit të miratuar. Akciza kalon menjëherë në kosto të inventarit dhe hyn në llogaritjen e marzhit.
Sipas praktikës së njohur, po, sepse akciza është element i kostos në import. Për rastin konkret, rregulli kontrollohet te ligji nr. 92/2014 për TVSH-në.
Mbi vlerën e mineralit, sipas ligjit nr. 9975/2008 dhe VKM nr. 7/2012, duke iu referuar çmimeve të referencës të përcaktuara me vendime të Komisionit AD-HOC, jo çmimit të kontratës.
Po. Sipas nenit 55 të ligjit nr. 29/2023, njoftimi bëhet brenda 45 ditëve, dhe detyrimi për njoftim lind qysh nga niveli 10% i ndryshimit të pronësisë, ndërsa mbi 20% përbën ngjarje tatimore.
15%, sipas nenit 60 të ligjit nr. 29/2023. Operatori mban tatimin në burim, sipas neneve 58 dhe 59, dhe fituesi merr shumën neto.
Sepse ato qëndrojnë në anekse që preken pothuajse në çdo paketë fiskale, dhe një normë e vjetuar prodhon llogaritje të gabuar. Për rastin tuaj konkret norma në fuqi nxirret nga teksti zyrtar dhe dokumentohet me datë.
Ligji Nr. 61/2012 “Për akcizat në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar, me administrim nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave, bashkë me aneksin e produkteve dhe aktet zbatuese doganore
Ligji Nr. 9975, datë 28.07.2008 “Për taksat kombëtare”, i ndryshuar, për rentën minerare
VKM Nr. 7, datë 04.01.2012, për rentën minerare, bashkë me vendimet e Komisionit AD-HOC për çmimet e referencës
Ligji Nr. 153/2020 dhe Udhëzimi Nr. 6/2022, për veprimtarinë hidrokarbure
Ligji Nr. 155/2015 “Për lojërat e fatit”, i ndryshuar me ligjin Nr. 18/2024
Ligji Nr. 29/2023 “Për tatimin mbi të ardhurat”, i ndryshuar, nenet 55, 58, 59 dhe 60