Kur biznesi tregton me një palë të lidhur, çmimi mes tyre nuk është thjesht marrëveshje private. Ligji kërkon që ai të jetë çmimi që do të kishin vendosur dy palë të pavarura në kushte të krahasueshme. Kur nuk është, administrata tatimore ka bazë ligjore t’i rregullojë të ardhurat ose shpenzimet dhe të rillogarisë tatimin.
Kjo faqe shpjegon kush është palë e lidhur, si matet çmimi i tregut, pesë metodat që njeh ligji, si funksionon diapazoni dhe rregullimi në median, çfarë përmban dosja, si veprohet kur administrata e kërkon dhe cilat sanksione zbatohen.
Lexo edhe: Si llogaritet fitimi i tatueshëm.
Rregullat e transferimit të çmimit zbatohen mbi transaksionet e kontrolluara, pra mbi transaksionet mes palëve të lidhura. Ligji kërkon që kushtet e tyre të përputhen me parimin e tregut, njeh pesë metoda për të provuar këtë përputhje, dhe kur çmimi bie jashtë diapazonit të tregut, rregullimin e bën në median e diapazonit.
Kjo temë nuk është vetëm për grupet e mëdha. Ajo prek çdo shoqëri shqiptare që blen ose shet me shoqërinë mëmë, që merr hua nga ortaku, që paguan tarifa menaxhimi te një shoqëri e grupit, ose që ka dy shoqëri me të njëjtin pronar dhe tregton mes tyre.
Lexo edhe: Tatimi minimal global dhe kush preket në 2026.
Lidhja ekziston kur një palë kontrollon të tjetrën, ose kur të dyja kontrollohen nga i njëjti subjekt, drejtpërdrejt ose tërthorazi, përmes pjesëmarrjes në kapital, të drejtave të votës ose ushtrimit faktik të kontrollit mbi vendimmarrjen.
Kujdes. Përkufizimi i saktë i palës së lidhur, përfshirë pragjet e pjesëmarrjes dhe rastet e kontrollit të tërthortë, duhet konfirmuar për rastin konkret përpara se të merret një vendim. Nëse nuk jeni të sigurt nëse dy shoqëritë tuaja janë palë të lidhura, na shkruani strukturën e pronësisë.
Në praktikën e përditshme, rastet më të shpeshta të transaksioneve të kontrolluara janë blerja e mallit nga shoqëria mëmë jashtë vendit, tarifat e menaxhimit dhe të markës që paguhen brenda grupit, huat mes shoqërive të lidhura, shërbimet e kontabilitetit ose IT të ofruara nga një shoqëri motër, dhe qiraja e ambientit që i takon ortakut.
Lexo edhe: Rezidenca fiskale, jorezidentët dhe taksimi i dyfishtë.
Parimi i tregut kërkon që kushtet e transaksionit të kontrolluar të krahasohen me kushtet e transaksioneve mes palëve të pavarura. Nuk krahasohet vetëm çmimi. Krahasohen karakteristikat e mallit ose shërbimit, funksionet që kryen secila palë, rreziqet që merr përsipër, aktivet që përdor, kushtet kontraktuale dhe rrethanat ekonomike të tregut.
Kjo analizë quhet krahasueshmëri dhe është zemra e dosjes. Një dosje që deklaron një marzh pa shpjeguar funksionet dhe rreziqet e palëve nuk mbron biznesin, sepse pikërisht funksionet dhe rreziqet përcaktojnë sa fitim i takon secilës anë.
Ligji njeh pesë metoda për të provuar përputhjen me parimin e tregut. Zgjedhja nuk është e lirë. Përzgjidhet metoda më e përshtatshme për natyrën e transaksionit dhe për të dhënat e disponueshme, dhe zgjedhja argumentohet me shkrim.
| Metoda | Kur përdoret zakonisht |
|---|---|
| Çmimi i krahasueshëm i pakontrolluar | Kur ekziston një transaksion i njëjtë ose shumë i ngjashëm mes palëve të pavarura |
| Çmimi i rishitjes | Kur shpërndarësi rishit mallin pa transformim të ndjeshëm |
| Kostoja plus | Kur prodhuesi ose ofruesi i shërbimit punon me kontratë për një palë të lidhur |
| Marzhi neto i transaksionit | Kur nuk gjenden krahasues në nivel çmimi, por gjenden treguesa fitimi |
| Ndarja e fitimit | Kur të dyja palët kontribuojnë ndjeshëm dhe të pandashëm në krijimin e vlerës |
Emërtimet mund të ndryshojnë nga një burim në tjetrin, ndërsa përmbajtja është e njëjta. Kur zgjidhni metodën, ruani edhe arsyet pse tri metodat e tjera nuk u përdorën.
Rezultati i analizës rrallë është një numër i vetëm. Zakonisht është një diapazon, i ndërtuar nga rezultatet e krahasuesve të pranuar. Kur treguesi i biznesit tuaj bie brenda diapazonit, rregullim nuk bëhet. Kur bie jashtë tij, rregullimi bëhet në median e diapazonit, pra jo në kufirin më të afërt.
Kjo diferencë ka kosto reale, sepse rregullimi në median zakonisht është më i lartë sesa rregullimi në kufirin e diapazonit. Është një arsye e mirë për të kontrolluar pozicionin tuaj brenda vitit, në kohën kur çmimet dhe faturimet mund të korrigjohen ende.
Shoqëri shqiptare prodhuese që punon me kontratë vetëm për shoqërinë mëmë jashtë vendit. Metoda e zgjedhur është kostoja plus, e matur si marzh mbi kostot totale.
Hapi 1. Kostot totale të vitit janë 80,000,000 lekë.
Hapi 2. Të ardhurat e faturuara nga shoqëria mëmë janë 81,600,000 lekë, pra një marzh 2.0% mbi kostot dhe një fitim prej 1,600,000 lekësh.
Hapi 3. Analiza e krahasueshmërisë jep katër prodhues të pavarur me marzhe 3.5%, 4.5%, 5.5% dhe 6.5%. Diapazoni shkon nga 3.5% deri 6.5%, dhe mediana është (4.5% + 5.5%) / 2 = 5.0%.
Hapi 4. Marzhi i deklaruar, 2.0%, bie nën diapazon. Rregullimi bëhet në median, pra 5.0%.
Hapi 5. Fitimi që duhej deklaruar është 80,000,000 x 5.0% = 4,000,000 lekë. Fitimi i deklaruar është 1,600,000 lekë. Rregullimi bëhet 4,000,000 – 1,600,000 = 2,400,000 lekë.
Hapi 6. Tatimi shtesë është 2,400,000 x 15% = 360,000 lekë, pa përfshirë sanksionet e mundshme.
| Elementi | Vlera |
|---|---|
| Kostot totale | 80,000,000 lekë |
| Marzhi i deklaruar | 2.0% |
| Fitimi i deklaruar | 1,600,000 lekë |
| Diapazoni i tregut | 3.5% deri 6.5% |
| Mediana | 5.0% |
| Fitimi sipas medianës | 4,000,000 lekë |
| Rregullimi i bazës | 2,400,000 lekë |
| Tatimi shtesë 15% | 360,000 lekë |
Vini re se shoqëria nuk kishte asnjë qëllim të fshihte fitim. Ajo thjesht faturoi me marzhin që i tha grupi, dhe kjo mjafton për një rregullim prej 360,000 lekësh tatim.
Lexo edhe: Normat dhe pragjet e tatimit mbi fitimin.
Dosja është dokumentacioni që provon se transaksionet e kontrolluara janë në përputhje me parimin e tregut. Ajo nuk dorëzohet automatikisht bashkë me deklaratën, por përgatitet dhe mbahet gati, sepse kur administrata tatimore e kërkon, afati i dorëzimit është 45 ditë.
Dyzet e pesë ditë duken shumë vetëm nga larg. Nëse dosja nis të ndërtohet ditën e kërkesës, duhen gjetur krahasues, duhen rindërtuar funksionet dhe rreziqet e viteve të kaluara dhe duhen mbledhur kontrata që nganjëherë nuk janë as të shkruara. Për këtë arsye dosja përgatitet bashkë me mbylljen e vitit.
✔ Përshkrimi i grupit, i strukturës së pronësisë dhe i vendimmarrjes
✔ Përshkrimi i veprimtarisë së shoqërisë shqiptare, me funksionet, rreziqet dhe aktivet
✔ Lista e transaksioneve të kontrolluara, me vlerat dhe palët
✔ Kontratat ose marrëveshjet që rregullojnë secilin transaksion
✔ Analiza e krahasueshmërisë, krahasuesit e pranuar dhe të refuzuar, me arsyet
✔ Metoda e zgjedhur, argumenti i zgjedhjes dhe llogaritja e diapazonit
✔ Pasqyrat financiare dhe të dhënat segmentore të përdorura
Përveç dosjes, në praktikë ekziston edhe një njoftim vjetor i transaksioneve të kontrolluara, që dorëzohet nga tatimpaguesit që i tejkalojnë kufijtë e përcaktuar.
Kufiri i vlerës që lind detyrimin e njoftimit vjetor dhe afati i dorëzimit duhen konfirmuar përpara se t’i mbështeteni një shifre. Na shkruani vlerën vjetore të transaksioneve tuaja me palët e lidhura dhe ju kthejmë detyrimin konkret.
Kur administrata rregullon çmimin në një anë të transaksionit, logjika e sistemit kërkon që ana tjetër të mos tatohet dy herë mbi të njëjtin fitim. Ligji parashikon rregullime korresponduese pikërisht për këtë, dhe kur pala tjetër ndodhet në një vend me të cilin Shqipëria ka marrëveshje për shmangjen e taksimit të dyfishtë, zbatohen edhe mekanizmat e marrëveshjes.
Lexo edhe: Marrëveshjet e taksimit të dyfishtë dhe certifikata e rezidencës.
Për transaksione të përsëritura dhe me vlerë të ndjeshme, ligji njeh mundësinë e një marrëveshjeje paraprake me administratën tatimore, ku metoda dhe kushtet miratohen përpara, dhe biznesi punon me sigurinë që rregullimi nuk do të vijë më pas.
Është mjet për rastet e mëdha, sepse procesi kërkon kohë dhe përgatitje. Kur transaksionet me grupin janë boshti i modelit tuaj të biznesit, ia vlen të vlerësohet.
Lexo edhe: Shqipëria ratifikon Konventën STTR të OECD.
| Shkelja | Sanksioni |
|---|---|
| Mosdorëzimi i dokumentacionit të transferimit të çmimit | 10,000 lekë për muaj vonesë; nuk zbatohet nëse dosja është dorëzuar |
| Rregullim i bazës pas kontrollit | Detyrimi shtesë, plus sanksionet e deklaratës së pasaktë sipas ligjit të procedurave |
| Mosnjoftimi i ndryshimit të pronësisë, në rastet e parashikuara | Sanksione të veçanta sipas ligjit të procedurave |
Sanksioni prej 10,000 lekësh në muaj nuk është shifra që dëmton. Dëmi qëndron te rregullimi i bazës, sepse ai shumëfishohet me vitet e kontrolluara. Një marzh i gabuar i mbajtur për katër vjet rregullohet për katër vjet njëherësh.
Lexo edhe: Kontrolli tatimor, gjobat dhe apelimi.
Kur biznesi kryen transaksione me palë të lidhura. Kushti është lidhja, jo madhësia e biznesit dhe jo prania e një elementi ndërkombëtar.
Palët që kontrollojnë njëra-tjetrën, ose që kontrollohen nga i njëjti subjekt, drejtpërdrejt ose tërthorazi. Pragjet e sakta të pjesëmarrjes konfirmohen për rastin konkret.
Lidhja nuk varet nga vendi i regjistrimit. Transaksionet mes dy shoqërive nën të njëjtin kontroll janë transaksione të kontrolluara.
Kur administrata tatimore e kërkon, dosja dorëzohet brenda 45 ditëve. Për këtë arsye ajo përgatitet gjatë mbylljes së vitit, jo pas kërkesës.
10,000 lekë për muaj vonesë. Sanksioni nuk zbatohet kur dosja është dorëzuar. Kostoja e vërtetë mbetet rregullimi i bazës dhe detyrimi shtesë.
Ajo më e përshtatshme për natyrën e transaksionit dhe për të dhënat e disponueshme, e argumentuar me shkrim, bashkë me arsyet pse metodat e tjera nuk u zgjodhën.
Rregullimi bëhet në median e diapazonit, jo në kufirin më të afërt. Në shembullin e faqes, kalimi nga 2.0% në 5.0% shtoi 2,400,000 lekë bazë dhe 360,000 lekë tatim.
Detyrimi lind mbi kufij të përcaktuar vlere. Kufirin dhe afatin e konfirmojmë për rastin tuaj, prandaj na shkruani vlerën vjetore të transaksioneve me palët e lidhura.
Po, si transaksion i kontrolluar. Interesi kontrollohet për çmimin e tregut, njëkohësisht me kufirin e normës dhe me kufizimin 30% të EBITDA.
Lexo edhe: Cilat shpenzime njihen dhe cilat nuk njihen.