Skema standarde e pagës, me 27.9% kontribute dhe tatim 13%, mbulon punonjësin me kontratë të plotë dhe një punëdhënës të vetëm. Jashtë kësaj skeme mbetet një pjesë e mirë e punësimit real, pra kontratat me pak orë, punësimet për ditë të veçanta, ortaku që administron shoqërinë, praktikantët dhe personat që punojnë në dy vende.
Kjo faqe mbledh rastet që shohim më shpesh, tregon normat që zbatohen për secilin, dhe shënon hapur ato pika ku rregulli duhet konfirmuar për situatën konkrete përpara se të merret vendim.
Lexo edhe: Normat e plota të kontributeve, minimalja dhe tavani.
Normat e kontributeve nuk varen nga vullneti i palëve, por nga karakteristikat e kontratës, pra orët e punës në muaj dhe kohëzgjatja. Tatimi mbi pagën, ndryshe nga kontributet, ndjek gjithmonë të njëjtën skemë vjetore.
| Rasti | Shoqërore, punëdhënësi | Shoqërore, punëmarrësi | Shëndetësore | Gjithsej |
|---|---|---|---|---|
| Kontratë mbi 87 orë në muaj | 15.0% | 9.5% | 1.7% plus 1.7% | 27.9% |
| Kontratë nën 87 orë në muaj | 13.9% | 9.4% | 1.7% plus 1.7% | 26.7% |
| Kontratë nën një javë | 0.3% | 0% | 1.7% plus 1.7% | 3.7% |
Kur kontrata parashikon më pak se 87 orë pune në muaj, sigurimi shoqëror zbatohet me norma të reduktuara, 13.9% për punëdhënësin dhe 9.4% për punëmarrësin, gjithsej 23.3%. Sigurimi shëndetësor mbetet i pandryshuar, 1.7% për secilën palë.
Lexo edhe: Pagat indikative në sektorin mjekësor dhe estetik.
Kufiri i 87 orëve nuk është kufi zgjedhjeje. Ai lidhet me atë që parashikon kontrata dhe me orët e deklaruara në listëpagesë, dhe të dyja duhet të përputhen mes tyre dhe me realitetin e punës.
Kontratë 60 orë në muaj, pagë bruto 30,000 lekë. Punëdhënësi paguan 13.9% plus 1.7%, pra 15.6%, që jep 4,680 lekë. Punëmarrësi paguan 9.4% plus 1.7%, pra 11.1%, që jep 3,330 lekë. Tatimi mbi pagën është zero, sepse të ardhurat vjetore 360,000 lekë mbulohen nga zbritja prej 600,000 lekësh. Punonjësi merr 26,670 lekë, dhe kostoja e biznesit është 34,680 lekë.
Kujdes. Baza minimale e kontributeve për kontratat nën 87 orë, pra nëse ajo zbret nën pagën minimale prej 50,000 lekësh në përpjesëtim me orët, duhet konfirmuar në aktin në fuqi për rastin konkret. Normat e kontributit janë të verifikuara, baza jo.
Lexo edhe: Llogaritja hap pas hapi, me tabela bruto, neto dhe kosto.
Për kontratat me kohëzgjatje nën një javë, sigurimi shoqëror reduktohet vetëm në degën e aksidenteve në punë dhe të sëmundjeve profesionale, me 0.3% që paguhet nga punëdhënësi. Punëmarrësi nuk paguan kontribut shoqëror. Sigurimi shëndetësor mbetet 1.7% për secilën palë.
Ky regjim ekziston pikërisht për punën e rastit, pra ndihma në një inventar, një ditë montimi, shërbimi në një event. Ai nuk është mjet për të mbuluar një marrëdhënie të vazhdueshme pune me kontrata të njëpasnjëshme të shkurtra.
Tri ditë pune në një event, pagë bruto 10,000 lekë. Punëdhënësi paguan 0.3% sigurime shoqërore, pra 30 lekë, plus 1.7% sigurim shëndetësor, pra 170 lekë, gjithsej 200 lekë. Punëmarrësi paguan 1.7%, pra 170 lekë. Punonjësi merr 9,830 lekë dhe kostoja e biznesit është 10,200 lekë.
Personi duhet deklaruar edhe për tri ditë. Gjoba për punonjës të padeklaruar është 200,000 lekë për subjektet e TVSH-së dhe të tatimit të thjeshtuar, pra shumëfishi i pagës që shmangeni duke e deklaruar.
Lexo edhe: Si deklarohet listëpagesa dhe cilat janë gjobat.
Personi që administron shoqërinë dhe punon në të ka detyrim sigurimi, edhe kur nuk ka kontratë pune klasike dhe edhe kur nuk tërheq pagë. Shoqëria që lëshon fatura, ka klientë dhe ka një administrator aktiv, ndërsa listëpagesa është bosh, është ndër rastet më të lehta për t’u kapur në kontroll.
Praktika që zbatojmë është deklarimi i administratorit me pagën minimale prej 50,000 lekësh, kur nuk ka arsye për një pagë më të lartë, dhe rritja e bazës kur puna reale dhe të ardhurat e justifikojnë.
Ortak administrator i deklaruar me pagën minimale 50,000 lekë. Tatimi mbi pagën është zero, sepse 600,000 lekë në vit mbulohen nga zbritja. Kontributi i punëmarrësit është 5,600 lekë, kontributi i punëdhënësit 8,350 lekë, gjithsej 13,950 lekë në muaj, pra 167,400 lekë në vit.
Kujdes. Forma e saktë e detyrimit të ortakut administrator, pra nëse trajtohet si i punësuar apo si i vetëpunësuar, dhe baza minimale përkatëse, duhet konfirmuar në aktin në fuqi. Zgjidhja nuk është e njëjtë për shoqërinë me një ortak të vetëm dhe për shoqërinë me disa ortakë, nga të cilët vetëm një punon.
Ortaku që merr fitim përmes dividendit ka një detyrim tjetër, të ndarë nga paga. Dividendi tatohet 8% dhe nuk zëvendëson detyrimin e sigurimit.
Lexo edhe: Si tërhiqet fitimi dhe sa tatohet dividendi.
Praktikanti nuk është kategori e veçantë në ligjin tatimor. Trajtimi varet nga natyra reale e marrëdhënies, dhe pyetja që vendos është e thjeshtë. A ka punë të kryer, në varësi të punëdhënësit, dhe a ka shpërblim?
✔ Kur praktikanti kryen punë dhe merr shpërblim, marrëdhënia trajtohet si punësim dhe pasqyrohet në listëpagesë
✔ Kur praktika është pa shpërblim dhe zhvillohet sipas një programi arsimor, trajtimi ndryshon dhe rregullohet nga legjislacioni i praktikave profesionale
✔ Shpërblimi i quajtur “bursë” ose “ndihmë” nuk e ndryshon natyrën e marrëdhënies, kur në thelb është pagesë për punë
✔ Kohëzgjatja dhe orët e praktikës përcaktojnë normat e kontributeve, njësoj si për çdo punonjës tjetër
Kujdes. Kuadri i praktikave profesionale, përfshirë kufijtë e shpërblimit dhe përjashtimet e mundshme nga kontributet, është legjislacion i veçantë dhe nuk është verifikuar në bazën tonë ligjore. Përpara se të nisni një praktikë me shpërblim, na shkruani me kushtet konkrete.
Kur një person ka dy marrëdhënie pune, secili punëdhënës mban tatimin vetëm mbi pagën që paguan ai. Rezultati është pothuajse gjithmonë mbajtje më e vogël sesa detyrimi real, sepse zbritja bazë zbatohet dy herë ose sepse paga e dytë mbetet nën nivelin e tatueshëm.
Zbritja kërkohet vetëm te një punëdhënës. Rregullimi përfundimtar bëhet me deklaratën individuale vjetore, që është e detyrueshme pikërisht për këtë rast.
Pagë 60,000 lekë nga punëdhënësi A dhe 40,000 lekë nga punëdhënësi B. A mban 3,250 lekë në muaj, pra 39,000 lekë në vit. B mban zero, sepse 480,000 lekë në vit mbulohen nga zbritja prej 600,000 lekësh. Detyrimi real matet mbi totalin, pra 1,200,000 lekë minus 360,000 lekë barazon 840,000 lekë, dhe 13% jep 109,200 lekë. Me deklaratën vjetore paguhen 70,200 lekë të tjera.
Kontributet mbahen nga secili punëdhënës mbi pagën përkatëse. Tavani i sigurimeve shoqërore prej 186,416 lekësh matet mbi totalin, prandaj kur pagat së bashku e kalojnë, lind nevoja e rakordimit dhe e kthimit të tepricës.
Lexo edhe: Kush dorëzon deklaratën DIVA dhe si rregullohet dypunësimi.
Ligji parashikon një test për situatat kur një person paraqitet si i vetëpunësuar, por punon si punonjës. Kur 80% ose më shumë e të ardhurave vijnë nga një klient i vetëm, ose kur 90% ose më shumë vijnë nga më pak se tre klientë, marrëdhënia rikualifikohet si punësim.
Lexo edhe: Kur të vetëpunësuarit konsiderohen të punësuar.
Pasoja është e dyfishtë. Personi trajtohet si punonjës për tatimin dhe kontributet, dhe biznesi që e paguante si furnitor kalon në pozicionin e punëdhënësit, me detyrimet dhe rreziqet përkatëse.
Konsulent i regjistruar si i vetëpunësuar, me të ardhura 1,800,000 lekë në vit, nga të cilat 1,600,000 lekë nga një klient i vetëm. Pjesa nga një klient është 88.9% e totalit, pra mbi kufirin 80%. Marrëdhënia rikualifikohet si punësim, dhe klienti trajtohet si punëdhënës.
Lexo edhe: Si tatohen të vetëpunësuarit dhe profesionet e lira.
Sigurime shoqërore 13.9% për punëdhënësin dhe 9.4% për punëmarrësin, plus sigurim shëndetësor 1.7% për secilin. Gjithsej 26.7% e pagës bruto.
Po. Deklarimi është i detyrueshëm pavarësisht kohëzgjatjes. Për kontratat nën një javë kontributi shoqëror është vetëm 0.3% mbi punëdhënësin, pra kostoja e deklarimit është minimale.
Po. Personi që administron dhe punon në shoqëri ka detyrim sigurimi, edhe pa kontratë pune klasike. Forma dhe baza e saktë përcaktohen sipas rrethanave të shoqërisë.
Jo. Dividendi tatohet 8% dhe është detyrim i ndarë. Kontributet e sigurimit nuk zëvendësohen nga shpërndarja e fitimit.
Kur kryen punë dhe merr shpërblim, po. Kur praktika është pa shpërblim dhe brenda një programi arsimor, trajtimi rregullohet nga legjislacioni i praktikave profesionale dhe duhet verifikuar për rastin konkret.
Vetëm te një punëdhënës, dhe një herë në vit. Kërkesa te të dy krijon mbajtje më të vogël sesa duhet dhe diferencë për t’u paguar në mars.
Po. Dypunësimi e bën deklaratën individuale vjetore të detyrueshme, edhe kur të ardhurat totale janë të vogla.
Kur 80% ose më shumë e të ardhurave vjen nga një klient, ose 90% ose më shumë nga më pak se tre klientë. Atëherë marrëdhënia rikualifikohet si punësim.
Përsëritja sistematike e kontratave shumë të shkurtra për të njëjtin person dhe të njëjtën punë tregon marrëdhënie të vazhdueshme, dhe trajtimi i saktë do të ishte kontratë normale. Për rastin tuaj konkret na shkruani përpara se t’i firmosni.