Kontrata kolektive lidhet midis një ose disa punëdhënësve dhe një ose disa sindikatave, dhe zbatohet ndaj të gjithë punëmarrësve të atij punëdhënësi, anëtarë ose jo të sindikatës. Ajo është e vlefshme vetëm me shkrim dhe depozitohet brenda 15 ditëve. Çdo dispozitë e kontratës individuale që është më pak e favorshme se ajo kolektive është e pavlefshme dhe zëvendësohet prej saj.
Kjo faqe tregon kush e lidh, si nis procedura, çfarë efektesh ka mbi kontratat individuale dhe si zgjidhet ose ndryshohet ajo.
Lexo edhe: Konfliktet dhe mbrojtja në punë, udhëzuesi i plotë
Neni 160 i cakton palët. Nga njëra anë një ose disa punëdhënës ose organizata punëdhënësish, nga ana tjetër një ose disa sindikata.
| Elementi | Rregulli | Neni |
|---|---|---|
| Niveli | Në nivel ndërmarrjeje ose dege, sipas marrëveshjes së palëve | 161, pika 2 |
| Kush lidhet | Çdo punëdhënës nënshkrues ose anëtar i organizatës kontraktuese | 162, pika 1 |
| Kujt i zbatohet | Të gjithë punëmarrësve, anëtarë ose jo të sindikatës | 162, pika 1 |
| Dorëheqja nga organizata | Punëdhënësi mbetet i lidhur deri në përfundim, jo më shumë se tre vjet | 162, pika 2 |
| Tjetërsimi i ndërmarrjes | Kontrata zbatohet njësoj ndaj marrësit të ri | 162, pika 3 |
Pika më e rëndësishme praktike është ajo e dytë. Kontrata kolektive nuk zbatohet vetëm ndaj anëtarëve të sindikatës. Ajo zbatohet ndaj të gjithë punëmarrësve të atij punëdhënësi.
Kujdes: Neni 162, pika 4, lejon që me urdhër të ministrit efektet e kontratës kolektive të shtrihen te të gjithë punëdhënësit e degës, kur punëdhënësit e lidhur punësojnë të paktën gjysmën e punëmarrësve të asaj dege. Pra një biznes mund të lidhet edhe pa e nënshkruar vetë.
Kërkesa vjen nga sindikata dhe ndjek një radhë me afate të shkurtra.
Hapi 1. Kërkesa me shkrim për fillimin e bisedimeve, e shoqëruar me statutin dhe me treguesit e përfaqësueshmërisë, sipas nenit 163, pika 3.
Hapi 2. Punëdhënësi e afishon kërkesën në mënyrë të dukshme për dy javë në ndërmarrje, sipas nenit 163, pika 4.
Hapi 3. Nëse përfaqësueshmëria kundërshtohet, provohet me vërtetim noterial dhe, sipas rastit, shqyrtohet nga zyra e pajtimit, sipas nenit 164.
Hapi 4. Punëdhënësi duhet ta presë palën kërkuese brenda dy javëve nga mbarimi i afishimit ose nga shpallja përfundimtare e përfaqësueshmërisë, sipas nenit 165, pika 1.
Hapi 5. Nëse bisedimet nuk përfundojnë brenda 30 ditëve, greva nuk mund të përdoret pa vënë më parë në lëvizje ndërmjetësin dhe zyrën e pajtimit, sipas nenit 165, pika 2.
Detyrimi i afishimit nuk është formalitet. Neni 163, pika 6, e bën kontratën e parë kolektive të pavlefshme kur ajo lidhet pa afishim të rregullt dhe më pas lidhet një kontratë e dytë sipas procedurës.
Gjatë bisedimeve, sindikatat kanë të drejtë të kërkojnë informacion për të gjitha çështjet përkatëse, dhe ai duhet të jepet brenda një jave kalendarike.
Lexo edhe: Zgjidhja e konflikteve dhe afatet e saj
Neni 166 e bën formën kusht vlefshmërie. Kontrata kolektive është e vlefshme vetëm me shkrim dhe nënshkruhet nga të gjitha palët. Ajo mund të zgjidhet ose të ndryshohet vetëm me shkrim.
Neni 167 cakton depozitimin. Origjinali depozitohet brenda 15 ditëve nga përfundimi i marrëveshjes, te zyra rajonale e punësimit për nivelin e ndërmarrjes, ose te ministria përgjegjëse për punën për nivelin e degës dhe për ndërmarrjet që veprojnë në më shumë se një rajon.
Pika 2 e nenit 167 e sqaron një keqkuptim të shpeshtë. Depozitimi nuk është kusht për vlefshmërinë e kontratës kolektive.
Ky është neni që e bën kontratën kolektive të prekshme për çdo punonjës.
Neni 171, pika 1, thotë se dispozitat e kontratës kolektive që lidhen me kushtet e punës rregullojnë drejtpërdrejt kontratat individuale të lidhura nga ai punëdhënës.
Pika 2 shkon më tej. Çdo dispozitë e kontratës individuale që është më pak e favorshme për punëmarrësin se ajo e kontratës kolektive është e pavlefshme dhe zëvendësohet prej saj.
Kur në të njëjtën ndërmarrje priren të zbatohen dy kontrata kolektive, njëra në nivel ndërmarrjeje dhe tjetra në nivel dege, çdo punëmarrës mund të kërkojë zbatimin e dispozitës më të favorshme, sipas nenit 174, pika 1.
Lexo edhe: Elementet e detyrueshme të kontratës individuale
Kodi nuk jep listë të detyrueshme përmbajtjeje, por i referohet asaj në disa nene, dhe prej tyre del fusha e saj natyrore.
Në çdo rast ajo mund të japë vetëm më shumë se Kodi, kurrë më pak.
Lexo edhe: Mbajtjet nga paga dhe kufijtë e tyre
Kur kontrata kolektive jep më shumë se Kodi, ajo bëhet baza e llogaritjes së shtesave të detyrueshme dhe e ditëve që shënohen te regjistri i pushimeve.
Neni 173 e ndan në dy raste, me të njëjtin afat njoftimi.
| Rasti | Rregulli |
|---|---|
| Kohëzgjatje e pacaktuar | Zgjidhet nga secila palë, me afat njoftimi gjashtë muaj |
| Kohëzgjatje mbi tre vjet | Zgjidhet pas kalimit të tre vjetëve, me afat njoftimi gjashtë muaj |
| Disa palë | Zgjidhja nga njëra e lë në fuqi marrëveshjen midis të tjerëve |
| Ndryshim i rrethanave | Pala e interesuar mund t’i drejtohet gjykatës për zgjidhje të parakohshme |
Pas zgjidhjes, neni 175, pika 2, ruan një efekt të rëndësishëm. Çdo kontratë individuale e përfshirë në fushën e zbatimit vazhdon të rregullohet nga dispozitat e kontratës kolektive, përveç kur ajo ndryshohet me marrëveshje midis palëve ose zgjidhet prej tyre.
Neni 170 e zgjidh drejtpërdrejt. Kur kontrata shkelet nga njëra palë, pala tjetër mund t’i drejtohet gjykatës, ose gjykatës së arbitrazhit kur ajo parashikohet në vetë kontratën kolektive.
Gjykata vendos detyrimin e palës fajtore për shlyerjen e dëmit të shkaktuar. Neni 172 e plotëson duke e njohur gjykatën kompetente për çdo mosmarrëveshje individuale ose kolektive lidhur me zbatimin e kontratës kolektive.
Detyrimi i paqes së punës nuk nënkuptohet. Ai zbatohet vetëm kur palët kanë rënë dakord shprehimisht dhe me shkrim, sipas nenit 169, pika 2.
Të gjithë punëmarrësve të punëdhënësit të lidhur, anëtarë ose jo të organizatës sindikale kontraktuese, sipas nenit 162, pika 1.
Po. Neni 166 e bën kusht vlefshmërie, si për lidhjen ashtu edhe për ndryshimin ose zgjidhjen e saj.
Brenda 15 ditëve nga përfundimi i marrëveshjes, te zyra rajonale e punësimit ose te ministria përgjegjëse për punën, sipas nivelit.
Jo. Neni 167, pika 2, e thotë shprehimisht.
Dispozita më pak e favorshme për punëmarrësin është e pavlefshme dhe zëvendësohet nga ajo e kontratës kolektive, sipas nenit 171, pika 2.
Gjashtë muaj, si për kontratën me kohëzgjatje të pacaktuar ashtu edhe për atë mbi tre vjet, sipas nenit 173.
Po. Me urdhër të ministrit, efektet mund të shtrihen te të gjithë punëdhënësit e degës, kur ata të lidhurit punësojnë të paktën gjysmën e punëmarrësve të degës.
Gjykata, ose gjykata e arbitrazhit kur ajo parashikohet në vetë kontratën kolektive, sipas neneve 170 dhe 172.
