Diskriminimi dhe ngacmimi në punë janë të ndaluara nga neni 9 dhe neni 32 i Kodit të Punës. Ndalimi mbulon rekrutimin, kushtet e punës, pagën, ngritjen në detyrë dhe zgjidhjen e kontratës. Barra e provës i kalon punëdhënësit sapo personi paraqet fakte nga të cilat mund të pretendohet diskriminim. Shkelja e nenit 9 dënohet me gjobë deri në 50 fishin e pagës minimale mujore.
Kjo faqe tregon çfarë quhet diskriminim, çfarë quhet ngacmim, çfarë detyrohet të bëjë punëdhënësi dhe si trajtohet një ankesë.
Lexo edhe: Konfliktet dhe mbrojtja në punë, udhëzuesi i plotë
Neni 9, pika 2, jep një përkufizim të gjerë. Diskriminim është çdo dallim, përjashtim, kufizim ose parapëlqim që pengon ose bën të pamundur ushtrimin e së drejtës për punësim dhe profesion në të njëjtën mënyrë me të tjerët.
Shkaqet e mbrojtura janë të renditura shprehimisht dhe lista mbyllet me shprehjen ose në çdo shkak tjetër, që do të thotë se ajo nuk është shteruese.
Neni 9, pika 5, e shtrin ndalimin në katër fusha, dhe kjo është pjesa që shpesh nënvlerësohet.
| Fusha | Përfshin |
|---|---|
| Mundësia për punësim | Kriteret e përzgjedhjes, kushtet e rekrutimit dhe ngritja në detyrë |
| Formimi profesional | Orientimi, trajnimi dhe ritrajnimi, përfshirë përvojën në praktikë |
| Kushtet e punës | Përfshirë pagën dhe zgjidhjen e kontratës së punës |
| Organizatat | Anëtarësimi dhe aktivizimi në sindikata dhe organizata profesionale |
Pra shpallja e vendit të lirë dhe intervista janë brenda ndalimit, jo jashtë tij.
Lexo edhe: Elementet e detyrueshme të kontratës së punës
Neni 9 njeh dy raste ku dallimi është i ligjshëm.
I pari është kur ekziston një përligjje e arsyeshme dhe objektive, sipas pikës 3. I dyti është kur karakteristika përbën një kërkesë të vërtetë dhe profesionale të domosdoshme për natyrën e punës, sipas pikës 4, me kusht që qëllimi të jetë i përligjur dhe kërkesa të mos kapërcejë atë që është e domosdoshme.
Pika 7 lejon gjithashtu masa të përkohshme dhe të veçanta për të përshpejtuar vendosjen reale të barazisë, të cilat ndërpriten sapo objektivi arrihet.
Neni 32 e trajton këtë veçmas, si pjesë e mbrojtjes së personalitetit të punëmarrësit.
Detyrimi i afishimit është konkret dhe kontrollohet. Ai nuk plotësohet me një paragraf të fshehur në rregullore.
Neni 32, pika 2, e përkufizon si çdo formë të padëshiruar sjelljeje, e shprehur me fjalë ose veprime fizike e simbolike, me natyrë seksuale, që ka për qëllim ose sjell si pasojë cenimin e dinjitetit personal, veçanërisht kur krijon një mjedis kërcënues, armiqësor, poshtërues, përçmues ose fyes.
Ai ndalohet si nga punëdhënësi ndaj punëmarrësit, ashtu edhe midis punëmarrësve, dhe punëdhënësi nuk lejon kryerjen e tij nga të tjerët.
Kujdes: Neni 32, pika 4, krijon një detyrim sinjalizimi. Çdo person që identifikon ose merr informacion për një cenim të tillë duhet të sinjalizojë menjëherë punëdhënësin ose strukturat përkatëse. Pika 6 ndalon penalizimin, largimin nga puna ose diskriminimin e atij që ankohet ose sinjalizon.
Lexo edhe: Rregullorja e brendshme dhe masat disiplinore
Ky është elementi më i rëndësishëm praktik i gjithë temës dhe përsëritet në tri nene të ndryshme.
| Situata | Kush provon | Neni |
|---|---|---|
| Ankesë për diskriminim | Punëdhënësi provon se parimi nuk është shkelur | 9, pika 10 |
| Ankesë për ngacmim | Personi paraqet fakte, pastaj i akuzuari provon të kundërtën | 32, pika 5 |
| Largim gjatë shtatzënisë ose pas lindjes | Punëdhënësi vërteton se shkaku nuk ishte shtatzënia | 105/a, pika 2 |
Prandaj dokumentimi i kritereve të përzgjedhjes, i vlerësimeve dhe i arsyeve të çdo vendimi nuk është formalitet. Ai është e vetmja mbrojtje reale kur barra kthehet.
Neni 115 e trajton veçmas dhe me detaje. Punëdhënësi paguan punëmarrësit në mënyrë të barabartë për punë të njëjtë ose punë me vlerë të barabartë, pa diskriminuar për asnjë nga shkaqet e nenit 9.
Pagë e barabartë është ajo që për të njëjtën punë të normuar llogaritet në bazë të së njëjtës njësi matjeje, dhe që për punë të matur me kohë është e njëjtë për të njëjtin pozicion pune.
Dallimet që mbështeten në kritere objektive, si natyra dhe cilësia e punës, kushtet, formimi profesional, vjetërsia, përvoja dhe përgjegjësitë, nuk konsiderohen diskriminim. Kur diskriminimi konstatohet, ai eliminohet duke i caktuar punëmarrësit një pagë që përfshin të gjitha përparësitë e punëmarrësve të tjerë në situatë të krahasueshme.
Lexo edhe: Shtesat e detyrueshme mbi pagën
Neni 146, pika 1, e cilëson zgjidhjen e kontratës si pa shkaqe të arsyeshme kur ajo shkel ndalimin e diskriminimit, ose kur bëhet për motive që lidhen me anëtarësimin në sindikatë ose me pjesëmarrjen në veprimtari sindikale.
Pasoja është e rëndë. Zgjidhja është e pavlefshme dhe dëmshpërblimi shkon deri në një vit pagë, që i shtohet pagës së afatit të njoftimit.
Padia ngrihet brenda 180 ditëve nga përfundimi i afatit të njoftimit, ose brenda 30 ditëve nga zbulimi kur motivi abuziv del më vonë.
Lexo edhe: Procedura e largimit dhe pasojat e saj
Neni 9, pika 9, e dërgon procedurën e ankimit te ligji i posaçëm për mbrojtjen nga diskriminimi. Në praktikë ekzistojnë tri rrugë paralele.
Ankesa te Inspektorati i Punës mbetet gjithashtu e mundur për shkeljet e Kodit që kanë natyrë kontrolli.
| Shkelja | Neni | Masa |
|---|---|---|
| Diskriminim në punësim dhe profesion | 9 | Deri 2,500,000 LEK |
| Cenim i personalitetit dhe ngacmim | 32, paragrafi i tretë | Deri 1,500,000 LEK |
| Zgjidhje pa shkaqe të arsyeshme | 146, pika 3 | Dëmshpërblim deri një vit pagë |
| Afati i padisë | 146, pika 2 | 180 ditë, ose 30 ditë nga zbulimi |
Lexo edhe: Gjobat e Kodit të Punës dhe si llogariten
Lista e nenit 9, pika 2, përfshin gjininë, moshën, shtatzëninë, aftësinë e kufizuar, bindjet, përkatësinë sindikale dhe shumë të tjera, dhe mbyllet me çdo shkak tjetër, pra nuk është shteruese.
Po. Neni 9, pika 5, e shtrin shprehimisht te kriteret e përzgjedhjes dhe kushtet e rekrutimit.
Punëdhënësi. Sapo personi paraqet fakte nga të cilat mund të pretendohet diskriminim, barra e provës kalon te ai, sipas nenit 9, pika 10.
Po. Neni 32, pika 1, kërkon afishimin e dispozitave mbi ngacmimin moral dhe seksual dhe të sanksioneve përkatëse.
Jo. Neni 32, pika 6, ndalon penalizimin, largimin nga puna dhe diskriminimin e atij që ankohet ose sinjalizon.
Zgjidhja është e pavlefshme dhe dëmshpërblimi shkon deri në një vit pagë, mbi pagën e afatit të njoftimit, sipas nenit 146.
Vetëm kur mbështeten në kritere objektive, si natyra e punës, formimi, vjetërsia, përvoja dhe përgjegjësitë, sipas nenit 115, pika 4.
Deri në 50 fishin e pagës minimale mujore, pra deri në 2,500,000 LEK me pagën minimale 50,000 LEK.
