Zgjidhja e konflikteve në punë ndjek dy rrugë krejt të ndryshme. Konfliktet individuale shkojnë te gjykata kompetente, me afat parashkrimi tre vjet. Konfliktet kolektive ndjekin një radhë të detyrueshme, ndërmjetësim deri në 10 ditë, pastaj pajtim deri në 10 ditë, dhe vetëm më pas arbitrazh, i cili duhet të përfundojë brenda 3 javëve.
Kjo faqe tregon si dallohen të dyja, cilat janë afatet, kush i zgjidh dhe çfarë bëhet përpara se çështja të shkojë në gjykatë.
Lexo edhe: Konfliktet dhe mbrojtja në punë, udhëzuesi i plotë
Neni 188 e përkufizon konfliktin kolektiv. Ai është çdo konflikt midis disa punëmarrësish ose organizatash sindikale nga njëra anë, dhe një ose disa punëdhënësish ose organizatash të tyre nga ana tjetër.
| Elementi | Konflikt individual | Konflikt kolektiv |
|---|---|---|
| Palët | Një punëmarrës dhe punëdhënësi | Disa punëmarrës ose sindikata dhe punëdhënësi |
| Objekti | Të drejtat individuale nga kontrata dhe Kodi | Interesat kolektive dhe kontrata kolektive |
| Rruga | Gjykata kompetente | Ndërmjetësim, pajtim, arbitrazh |
| Afati | Tre vjet, ose 180 ditë për largimin | 10 ditë, 10 ditë, 3 javë |
Konfliktet që lidhen me interpretimin ose zbatimin e ligjit shqyrtohen në parim nga gjykata ose Gjykata e Arbitrazhit, sipas nenit 191, pika 2, edhe kur janë kolektive.
Këtu nuk ka procedurë paraprake të detyrueshme sipas Kodit. Ajo që ka rëndësi janë afatet, sepse ato humbasin shpejt.
| Pretendimi | Afati | Neni |
|---|---|---|
| Të drejtat nga marrëdhënia e punës | 3 vjet nga lindja e së drejtës | 203, pika 1 |
| Largim pa shkaqe të arsyeshme | 180 ditë nga mbarimi i afatit të njoftimit | 146, pika 2 |
| Motiv abuziv i zbuluar më vonë | 30 ditë nga zbulimi | 146, pika 2 |
| Zgjidhje e menjëhershme e pajustifikuar | 180 ditë nga zgjidhja e marrëdhënies | 155, pika 4 |
| Masa disiplinore | 1 vit nga marrja e masës | 203, pika 1 |
| Çdëmtimi i kërkuar nga punëdhënësi | 6 muaj nga marrja dijeni | 203, pika 2 |
Kujdes: Neni 203, pika 3, vendos një pasojë që bizneset e harrojnë. Punëdhënësi konsiderohet se ka hequr dorë nga çdo e drejtë e lindur gjatë marrëdhënies, nëse deri në përfundim të kontratës nuk e ka njoftuar me shkrim punëmarrësin për rezervat dhe pretendimet e tij.
Lexo edhe: Procedura e largimit dhe afatet e saj
Kodi vendos një radhë të detyrueshme. Asnjë hap nuk kapërcehet.
Hapi 1. Ndërmjetësi. Angazhohet me kërkesë të çdo pale të interesuar te ministri përgjegjës për punën ose te Inspektorati Shtetëror i Punës. Ai ndërhyn pa vonesë. Procedura është e detyrueshme dhe zgjat deri në 10 ditë, sipas nenit 192.
Hapi 2. Zyra e pajtimit. Vihet në lëvizje kur ndërmjetësi shpall dështimin. Palët detyrohen të paraqiten dhe të marrin pjesë në debate. Zyra u paraqet një propozim pajtimi. Procedura është e detyrueshme dhe zgjat deri në 10 ditë, sipas nenit 193.
Hapi 3. Gjykata e Arbitrazhit. Në rast dështimi të pajtimit, të dyja palët së bashku mund t’i drejtohen asaj. Ato zgjedhin lirisht një ose tre arbitra, nga një listë që ofron ministria. Arbitrimi përfundon brenda 3 javëve, sipas nenit 194.
Vendimi i Gjykatës së Arbitrazhit është titull ekzekutiv sipas rregullave të Kodit të Procedurës Civile. Arbitrat paguhen nga palët, ndërsa procedura e pajtimit është falas.
Zyra e pajtimit krijohet në çdo qark dhe është përgjegjëse për konfliktet që lindin brenda tij. Zyra Kombëtare e Pajtimit ndodhet në Tiranë dhe merret me konfliktet që prekin më shumë se një qark. Ajo përbëhet nga kryetari, dy përfaqësues të sindikatave më të përfaqësuara dhe dy përfaqësues të organizatave të punëdhënësve.
Neni 195 lejon që palët të caktojnë vetë një ndërmjetës, një zyrë pajtimi ose një gjykatë arbitrazhi për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve.
Në këtë rast ndërmjetësi dhe zyra shtetërore e pajtimit nuk janë përgjegjës, përveç kur mekanizmi i parashikuar në marrëveshje nuk vihet dot në lëvizje në kohën e duhur.
Për shërbimet me rëndësi jetike, neni 196 e bën arbitrazhin të detyrueshëm dhe përfundimtar pas ndërmjetësimit dhe pajtimit, me tre arbitra. Kur palët nuk bien dakord, arbitrat zgjidhen me short nga gjykata brenda 5 ditëve.
Lexo edhe: Kontrata kolektive e punës dhe përmbajtja e saj
Neni 181, pika 4, krijon një rregull që ndryshon plotësisht procedurën e largimit për këtë kategori.
Zgjidhja e kontratës nga punëdhënësi për përfaqësuesit e organizatës sindikale, pa pëlqimin e kësaj organizate, është e pavlefshme. Organizata mund të mos e japë pëlqimin kur zgjidhja shkel parimin e trajtimit të barabartë, ose kur dëmton rëndë e bën të pamundur funksionimin normal të sindikatës.
Kërkesës së punëdhënësit i kthehet përgjigje brenda 8 ditëve. Punëdhënësi mund ta zgjidhë kontratën vetëm nëse merr pëlqimin, ose nëse gjykata e shpall të pabazuar mosdhënien e tij.
Lexo edhe: Diskriminimi dhe ngacmimi në punë
Shumica e konflikteve individuale që shohim nuk kanë nisur si mosmarrëveshje ligjore. Ato kanë nisur si dokument që mungon.
1. Kontrata me të gjitha elementet e nenit 21, e nënshkruar dhe e dorëzuar.
2. Aktet shtesë për çdo ndryshim page ose pozicioni, në vend të marrëveshjeve me gojë.
3. Evidenca e orëve dhe regjistri i pushimeve, të përditësuara muaj pas muaji.
4. Fletëpagesa për çdo periudhë, me shtesat dhe mbajtjet të ndara veçmas.
5. Procedura e shkruar e ankesave, që i jep punonjësit një rrugë të brendshme përpara asaj të jashtme.
6. Njoftimi me shkrim i rezervave dhe pretendimeve përpara mbarimit të kontratës, sipas nenit 203, pika 3.
Lexo edhe: Dokumentet që kërkohen në një inspektim
Kur mosmarrëveshja prek pagën ose shtesat, shifrat kontrollohen së pari te fletëpagesa dhe afatet e pagesës, sepse aty gjendet prova e parë e llogaritjes.
Deri në 10 ditë. Procedura është e detyrueshme, sipas nenit 192, pika 3.
Deri në 10 ditë dhe është gjithashtu e detyrueshme, sipas nenit 193, pika 7. Ajo është falas.
Brenda 3 javëve nga vënia në lëvizje e Gjykatës së Arbitrazhit, sipas nenit 194, pika 4.
Jo si rregull. Ai kërkohet nga të dyja palët së bashku. Përjashtim bëjnë shërbimet me rëndësi jetike, ku arbitrazhi është i detyrueshëm dhe përfundimtar, sipas nenit 196.
Brenda 180 ditëve nga përfundimi i afatit të njoftimit, ose brenda 30 ditëve nga zbulimi i motivit abuziv.
Tre vjet nga lindja e së drejtës, si për punëmarrësin ashtu edhe për punëdhënësin, sipas nenit 203, pika 1.
Vetëm me pëlqimin e organizatës sindikale, ose kur gjykata e shpall të pabazuar mosdhënien e tij. Pa këtë, zgjidhja është e pavlefshme.
Ministri përgjegjës për punën ose organi administrativ i autorizuar prej tij, sipas nenit 188/a.
